palette
مطالعه‌ی حوزه‌ی معنایی «صَدَّ» و معناشناسی درزمانی و همزمانی «صدید» در قرآن کریم
مرتضی قائمی, ابراهیم احمدی

چکیده

یکی از مقوله­های کلیدی در دانش معنی­شناسی جهت تعیین معنای دقیق واژگان، مطالعه­ی حوزه­­های معنایی است. از این روش می­توان برای فهم بهتر قرآن کریم بهره برد. این پژوهش با روش تحلیلی و توصیفی واژگان همنشین «صَدّ» و با هدف تبیین حوزه­ی معنایی «صَدَّ» و معناشناسی درزمانی و همزمانی واژه­ی «صدید» در قرآن کریم انجام شده و در پی پاسخ به این سؤالات است: 1- واژه­ی «صدّ» با کدام حوزه­های معنایی ارتباط دارد؟ 2-کدام یک از واژگان مجاور«صد» در تعیین حوزه­ی معنایی آن نقش برجسته­تری ایفا می­نماید؟ 3-کدام واژگان همنشین در تبیین معنای «صدید» نقش قابل ملاحظه­ای دارند؟ با تحلیل واژگان همنشین مشخص شد که واژه­ی «صَدَّ» به حوزه­ی معنایی کفر، ظلم، نفاق، فسق و ضلالت تعلق و با آن­ها تعامل و رابطه­ ی معنایی دارد.کافران، منافقان و ظالمان به عنوان همنشین­های فاعلی، نقشی تعیین کننده در تبیین حوزه­ی معنایی «صَدَّ» ایفا می­کنند.کفر از میان این واژگان به عنوان همنشین تقدمی، نقش چشمگیرتری دارد. این پژوهش علاوه بر تعیین حوزه­ی معنایی «صدَّ» به معناشناسی درزمانی و همزمانی واژه­ی «صدید» مشتق از ماده­ی«صَدَّ» در قرآن کریم نیز پرداخته است. بررسی واژگان همنشین و جانشین صدید نشان داد که کلمه­ی «صدید» در سطح روابط همنشینی با کلمات خَابَ، جبّار، عنید، یُسقَی، ماء، یَتَجَرَّعُ و یأتی و در سطح روابط جانشینی با واژگان حمیم و غسّاق ارتباط معنایی دارد. با تحلیل همنشین­ها و جانشین­های «صدید» نیز مشخص شد که صدید ارتباط عمیقی با حوزه­های معنایی کفر، عذاب و جهنم دارد. 

واژگان کلیدی
“معنی‌شناسی”- “حوزه‌ی معنایی” “-صَدّ” “-صدید” “-درزمانی” “-همزمانی”

منابع و مآخذ مقاله

- القرآن الکریم، مترجم: محمد مهدی فولادوند، تهران: دار القرآن الکریم، 1376ش.

- نهج البلاغه، ترجمه: محمد دشتی، چاپ سوم، مشهد: به نشر، 1382ش.

- ابن سیده، علی بن اسماعیل، المحکم و المحیط الأعظم، الطبعة الاولی، بیروت: دار الکتب العلمیة، 2000م.

- ابن الطفیل، عامر، الدیوان، بیروت: دار صادر، 1979م.

- ابن عاشور، محمد بن طاهر، التحریر و التنویر، الدار التونسیة للنشر، بی‌تا.

- ابن فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1422ه.

- ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1419 ه.

- ایزوتسو، توشیهیکو، خدا و انسان در قرآن، ترجمه: احمد آرام، چاپ نهم، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1393ش.

- بلخی، مقاتل بن سلیمان، الوجوه و النظائر فی القرآن العظیم، الطبعة الاولی، دبی: مرکز جمعه الماجد للثقافة و التراث، 2006م.

- پالمر، فرانک ر، نگاهی تازه به معنی شناسی، ترجمه: کورش صفوی، چاپ ششم، تهران: نشر مرکز، 1391ش.

- جوهری، ابونصر اسماعیل، تاج اللغة و صحاح العربیة، القاهره: دار الحدیث، 2009م.

- دهقانپور، علیرضا و ژیلا بخشی، معناشناسی احسان در قرآن، پژوهشنامه‌ی معارف قرآنی، ش17، 1393 ش.

- ذبیانی، نابغه، الدیوان، بیروت: دار صادر، 1963م.

- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دار العلم و الدار الشامیة، 1412ق.

- روبینز،آر، اچ، تاریخ مختصر زبان شناسی، ترجمه: محمد علی حق شناس، تهران: نشر مرکز، 1384ش.

- زبیدی، محمد مرتضی، تاج العروس فی شرح القاموس،کویت: التراث العربی، 1994م.

- زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، الطبعة الثالثة، بیروت:دار المعرفة، 2009م.

- سامرائی، فاضل صالح، لمسات بیانیة فی نصوص من التنزیل، الطبعة الثالثة، عمان: دار عمار للنشر، 2003م.

- صابونی، محمد علی، صفوة التفاسیر، الطبعة الرابعة، بیروت: دار القرآن الکریم، 1981م.

- صادقی، هادی و شعبان نصرتی، الگوی تفکر قرآنی بر اساس معناشناسی همزمانی، فصلنامه‌ی علمی – پژوهشی ذهن، ش48، 1390ش.

- صالح، صبحی، مباحث فی علوم القرآن، الطبعة العاشرة، بیروت: دار الملایین، 1977م.

- صفوی،کوروش، درآمدی بر معنا شناسی، چاپ پنجم، تهران: سوره مهر، 1392ش.

- طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری جامع البیان عن تأویل آی القرآن، الطبعة الاولی، القاهره: دار هجر، 2001م.

- عامری، لبید بن ربیعه، الدیوان، الطبعة الاولی، بیروت: دار الکتاب العربی، 1993م.

- عبسی، عنترة بن شداد، الدیوان، بیروت: مطبعة الآداب، 1893م.

- عسکری، ابوهلال، الفروق اللغویة، القاهره: دار العلم و الثقافة، بی‌تا.

- عسکری، ابو هلال، الوجوه و النظائر، الطبعة الاولی، القاهره: مکتبة الثقافة الدینیة،2007م.

- فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، بیروت: دار الکتب العلمیة، 2003م.

- فیروزآبادی، مجد الدین، القاموس المحیط، قاهره: دار الحدیث، 2008م.

- قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران: دار الکتب الاسلامیة، 1307ش.

- قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، الطبعة الاولی، بیروت: مؤسسة دار الرسالة، 2006م.

- کندی، امرؤالقیس بن حجر،الدیوان، الطبعة الخامسة، بیروت: دار الکتب العلمیة، 2004م.

- گیررتس، دیرک، نظریه‌های معناشناسی واژگانی، مترجم: کورش صفوی، چاپ اول، تهران: انتشارات علمی، 1393ش.

- مختار عمر، احمد، علم الدلالة، الطبعة الخامسة، القاهرة: عالم الکتب، 1998م.

- مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه، 1360ش.

- مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الاسلامیة، 1374ش.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.