palette
تحلیل گفتمان انتقادي خطبۀ زیاد بن أبیه معروف به الخطبة البتراء با استفاده از الگوي فرکلاف
احمد پاشازانوس, روح الله جعفری

چکیده

تحلیل گفتمان انتقادي، گفتمان را در ارتباط با عوامل سیاسی - اجتماعی و فرهنگی تحلیل و به بررسی
بازتاب ایدئولوژي و قدرت در گفتمان ها و بررسی چگونگی جهت گیري گفتمان ها در تثبیت یا تغییر وضعیت
سیاسی موجود می پردازد . یکی از الگوهاي پیشنهادي براي تحلیل متون در تحلیل گفتمان انتقادي، الگوي
تحلیلی نُرمن فرکلاف است. در این الگو، گفتمان در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین بررسی می شود . آنچه در
مدل تحلیلیِ فرکلاف انجام می شود گذشتن از چیستیِ توصیف متن به سوي چگونگی و چرایی تفسیر و تبیین
متن است. چنین فرآیندي از تحلیل، روابط علیّ معنایی را در متن جستجو می کند و توصیف متن یا چیستی ویژگی هاي صوري متن را براي فهم چگونگی رابطۀ متن با پذیرندگان آن و همچنین چرایی تولید متن استفاده
می کند تا هدف اصلی از تولید گفتمان یعنی جایگاه گفتمان در روابط قدرت و مبارزات سیاسی تبیین گردد . در این
تحقیق، خطبۀ زیاد بن ابیه در شهر بصره که به الخطبة البتراء مشهور است با استفاده از الگوي تحلیلی فرکلاف
تحلیل شده است. هدف اساسی از این پژوهش بررسی متنی کهن در پرتو مفاهیم تحلیل گفتمان انتقادي به
عنوان رویکردي مدرن در تحلیل متون است و این پژوهش در واقع تلاشی براي بازخوانی متنی کهن در پرتو
مفاهیم انتقادي در عصر مدرن است. در فرآیند تحلیل این خطبه، در سطح اول که توصیف است، ویژگی هاي
زبان شناسیِ خطبه مانند کلمات، مجازها، جملات، انسجام متن و عوامل آن و چگونگی انعکاس مفاهیم قدرت و
ایدئولوژي در این ترکیب هاي دستوري بررسی شده است. در سطح دوم یعنی تفسیر، بافت موقعیتی گف تمان و
بینامتنیت بررسی شده و چگونگی ارتباط خطبه با متون موجود و استفاده از این متون در ساختار خطبه تحلیل
شده و در سطح تبیین، مفاهیم قدرت، ایدئولوژي، هژمونی و غیریت سازي و جایگاه خطبه در ساختار سیاسی در
عصر بنی امیه بررسی شده است. در یک نتیجه گیري کلیّ از تحلیل شکل و محتواي این خطبه می توان گفت که
زیاد بن ابیه به عنوان یک فرماندار أموي به تقویت دیدگاه سیاسی و ایده ئولوژي حکومت اموي پرداخته و با
استفاده از ابزارهاي سیاسی مختلف مانند تهدید، ارعاب و تشویق، شنوندگان را به همراهی با حکومت وادار کرده
و از منظر تحلیل گفتمان انتقادي، هدف این خطبه در نظام قدرت و تحولات سیاسی آن دوره، حفظ وضعی  ت
سیاسی موجود و تقویت جایگاه سیاسیِ طبقۀ حاکم بوده است.

واژگان کلیدی
تحلیل گفتمان انتقادي، فرکلاف، الخطبة البتراء، زیاد بن أبیه.

منابع و مآخذ مقاله

- آشوري، داریوش، ( 1377 )، ما و مدرنیت، تهران: مؤسسۀ فرهنگی صراط.

- آقاگل زاده، فردوس، ( 1390 )، تحلیل گفتمان انتقادي، تکوین تحلیل گفتمان در زبان شناسی ،

تهران: انتشارات علمی فرهنگی.

- ابوزید، نصر حامد، ( 1996 )، الاتجاه العقلی فی التفسیر (دراسة فی قضية المجاز فی القرآن

عند المعتزلة)، المرکز الثقافی العربی الطبعة الثالثة.

- زکی صفوت، احمد، ( 1953 )، جمهرة خطب العرب فی عصورالعربیه الزّاهره ، مصر : الناّشر

مکتبة و مطبعة مصطفی البانی الحلبی و اولاده.

- شیخوالیسوعی، الاب لویس، ( 1929 )، علم الادب الجزء الثانی فی الخطابة ، بیروت : مطبعه

الآباء الیسوعیین.

- عکاشه، محمود، ( 2005 )، لغة الخطاب السیاسی دراسة لغوي ة تطبيقي ة فی ضوء نظري ة

الاتصال، مصر: دارالنشر للجامعات.

- الفاخوري، حناّ، ( 1986 )، الجامع فی تاریخ الادب العربی، الادب القدیم، بیروت: دارالجیل.

- یورگنسن، ماریان؛ فلیپس، لوییز، ( 1389 )، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، مترجم هادي

جلیلی، تهران: نشر نی.

- Capdevila, L.( 2011), Critical discourse analysis, The critical study of

language.http://www.lancs.ac.uk/ias/profiles/norman-fairclough.

- Huckin ,T. Jennifer Andrus, and Jennifer Clary-Lemon, ( 2012), Critical

(69/6) پژوهشنامۀ نقد ادب عربی شمارة 11

تحلیل گفتمان انتقادي خطبۀ زیاد بن أبیه معروف به الخطبۀ البتراء ... 65

Discourse Analysis and Rhetoric and Composition , National council of

Teachers of English.

- van dijk, Deborah Tannen, and Heidi E. Hamilton,( 2001) ,The Handbook

of Discourse Analysis, Blackwell Publishers Ltd.

- Widdowson, H.G. (2007), Discourse Analysis, Oxford: university Press.

- Fairclough, Norman. (2010), Critical discourse analysis, the critical study

of language, London and new York: Routledg.

- ____________.( 1989 ), Language and power , London: Longman Group

UK Limited.

- Rahimi, and Riasati, M.J. (2011), Critical Discourse Analysis: Scrutinizing

Ideologically-Driven Discourses, International Journal of Humanities and

Social Science Vol. 1 No. pp 107 – 112.

- Wodak ,R and Meyer, M. (2008), Critical Discourse Analysis: History,

Agenda,Theory, and Methodology.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.