اصالت ایرانی برخی از حکمتهاي اخلاقی گمنام در کتاب العقد الفرید

محمد رضا عزیزی, مریم گریوانی, عبدالرحیم حقدادی

چکیده


بخش مهمی از حکمت هاي اخلاقی ایران باستان به زبان عربی، ترجمه و در منابع عربی حفظ شده
است. این حکمت ها از راه هاي گوناگون از جمله آثار نویسندگان ایرانی مانند ابن مقفع و ثعالبی به ادب و
فرهنگ عربی نفوذ کرده و به تدریج، هویت اصلی و ایرانی آن از بین رفته است . این مقاله به بررسی
برخی از حکمت ها که نام گوینده آن در گذر زمان بنا به دلایل گوناگون حذف گردیده و اصالت ایرانی آن
در فرهنگ عربی مغفول مانده، میپردازد. به علت فراوانی منابع عربی در این زمینه، پژوهش حاضر به
کتاب العقد الفرید، اثر ارجمند ابن عبدربه(متوفی 328 ق) محدود شد؛ این کتاب به مثابه گنجینه ادب شرق،
دربردارنده بسیاري از حکمت هاي اخلاقی ایرانیان است که به صورت پراکنده در لابه لاي کتاب آمده
است. پاره اي از این سخنان از کتاب مذکور، گردآوري شد و با تکیه بر منابع معتبر عربی و فارسی و
مؤلفه هاي فرهنگی، اجتماعی، محیطی و غیره توصیف و تحلیل گردید تا مالکیت معنوي آن، دوباره به
حکیمان و پادشاهان دوره باستان همچون بزرگمهر، اردشیر، انوشیروان و غیره بازگردانده شود.


واژگان کلیدی


حکمت اخلاقی ایرانی، العقد الفرید، بزرگمهر، اردشیر، حکمتهاي گمنام

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


- نهج البلاغه.

- الآبی، منصور بن حسین، ( 1424 ه/ 2004 م)، نثر الدر فی المحاضرات، تحقیق خالد عبد الغنی

محفوظ، بیروت: دارالکتب العلمیه.

- الآمدي، عبد الواحد بن محمد، ( 1426 )، غرر الحکم و درر الکلم، مصحح مهدي رجایی ، قم:

دار الکتاب الاسلامی.

- الأبشیهی، شهاب الدین محمد، ( 1412 ه/ 1992 م)، المستطرف فی کل فن مستظرف ، طبعة

(69/6) پژوهشنامۀ نقد ادب عربی شمارة 11

اصالت ایرانی برخی از حکمتهاي اخلاقی گمنام در کتاب العقد الفرید 141

جديدة منقحة بإشراف المکتب العالمی، بیروت: انتشارات دارالمکتبة الحياة.

-ابن جوزي، أبی الفرج، ( 1412 ه/ 1992 م)، المنتظم فی تاریخ الملوك و الأمم، دراسة و تحقیق

:محمد عبد القادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا؛ راجعه و صححه نعیم زرزور، الطبعة الأولی

بیروت: دار الکتب العلمية.

- ابن حمدون، محمد بن حسن، ( 1996 )، التذکرة الحمدونية، تحقیق احسان عباس و بکر عباس.

بیروت: دار صادر.

-ابن خاقان، الفتح بن محمد، ( 1403 )، مطمح الأنفس و مسرح التأنس فی ملح أهل الأندلس .

دراسة و تحقیق: محمد علی شوابکة. الطبعة الأولی، بیروت: دار عمار.

- ابن خلکان، أبو العباس، (بی تا)، وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، حققه احسان عباس، بیروت:

دار صادر.

-ابن عبدربه، شهاب الدین، ( 1990 ه/ 1411 ه)، العقدالفرید، شرحه و ضبطه و رتب فهارسه:

ابراهیم الابیاري. بیروت: دارالکتبالعربی.

-ابن عماد الحنبلی الدمشقی، عبد الحی بن أحمد، ( 1989 ه )، شذرات الذهب فی أخبار من

الذهب، أشرف علی تحقیقه و خرج أحادیثه: عبد القادر الأرناؤوط. حققه و علق علیه: محمود

الأرناؤوط، الطبعة الأولی. بیروت: دار ابن کثیر.

-ابن فرضی، عبدالله، ( 1966 )، تاریخ علماءالاندلس، قاهره: دارالکتب المصري.

-ابن قُتیبه دینوري، أبی محمد عبد الله بن مسلم، ( 1343 ق/ 1925 )، عیون الأخبار ، بیروت: دار

الکتب العربی.

-ابن مسکویه، ابو علی احمدبن محمد، (بی تا)، الحکمه الخالده ، تحقیق عبدالرحمان بدوي،

بیروت: دارالاندلس.

- ابن مقفع، عبد الله، ( 1409 ق/ 1989 )، آثار ابن مقفع، بیروت: دار الکتب العلمیه.

-، ( 1991 )، کلیله و دمنه، بیروت: مکتبة اللبنان.

-ابن منقذ، اسامه، ( 1354 )، لباب الآداب، تحقیق احمد محمد شاکر، القاهره: مکتبه السنه.

-ابن نباته المصري، جمالدین، (بی تا)، شرح العیون فی شرح رساله ابن زیدون، تحقیق ابو الفضل

ابراهیم، شهر: دارالفکر العربی.

- ابوحیان توحیدي، علی بن محمد، ( 1408 ق/ 1988 )، البصائر و الذخائر، تحقیق: وداد القاضی،

بیروت: دارصادر.

-بابکان، اردشیر، ( 1348 )، عهد اردشیر، پژوهشگر عربی: احسان عباس، برگرداننده به فارسی:

(69/6) پژوهشنامۀ نقد ادب عربی شمارة 11

اصالت ایرانی برخی از حکمتهاي اخلاقی گمنام در کتاب العقد الفرید

4 2

محمدعلی امام شوشتري، تهران: چاپخانه بهمن.

-تفضلی، احمد، ( 1383 )، تاریخ پیش از اسلام، تهران: سخن.

-الثعالبی، إبو منصور عبد الملک بن محمد، (ب یتا)، الإعجاز و الإیجاز، تحقیق: محمد ابراهیم

سلیم، قاهره: مکتبة القرآن.

-، ( 1963 )، تاریخ غرر السیرالمعروف بکتاب غرر أخبار ملوك الفرس و

سیرهم، طهران: مکتبة الأسدي.

-.، ( 2003 )، التمثیل و المحاضره، تحقیق و شرح و فهرسه قصی الحسین،

بیروت: دار و مکتبة الهلال.

- .، ( 1403 ق)، يتيمة الدهر فی محاسن أهل العصر ، شرح و تحقیق: مفید

محمد قمیحه، بیروت: دار الکتب العلمیه.

-حافظ، شمس الدین محمد، ( 1381 )، دیوان حافظ براساس نسخه قزوینی و خانلري، گردآورنده:

حسینعلی یوسفی، تهران: روزگار.

-الحصري القیروانی، أبو اسحاق إبراهیم بن علی، ( 1421 ق/ 2001 )، زهرالآداب و ثمر الألباب .

قدم له و ضبطه و شرحه و وضع فهارسه: الدکتور صلاح الدین الهواري، بیروت: المکتبة

العصرية.

-الحموي الرومی، یاقوت، ( 1993 )، معجم الادباء إرشاد الأریب إلی معرفة الأدیب ، تحقیق:

إحسان عباس، بیروت: دار الغرب الإسلامی.

-حمیدي، محمد بن فتوح حمیدي، ( 1429 ق)، جذوة المقتبس فی تاریخ علماء الأندلس، حققّه و

علق علیه بشّار عواد معروف، محمد بشّارعواد، تونس: دار الغرب الإسلامی.

- دهخدا، علی اکبر، ( 1370 )، امثال و حکم، تهران: چاپخانه سپهر.

- ذهبی، شهاب الدین، ( 1417 ق/ 1996 )، سیراعلام النبلاء، حققه و ضبط نصه و علق علیه: بشار

عواد معروف، المؤسسه رسالة.

-راغب اصفهانی، حسین بن محمد، ( 1420 ق)، محاضرات الأدباء و محاورات الشعراء و البلغاء ،

تحقیق عمر فاروق طباع، بیروت: دار ارقم بن أبی الارقم.

م. - 2ق/ 9 - -زاهدف، نظام الدین، ( 1380 )، دوره عربی زبانی در ادبیات فارسی سده ه اي 3

مترجم: پروین منزوي، زیر نظر: ر. هادي زاده، تهران: دشتستان.

-زمخشري، محمود بن عمر، ( 1412 ق/ 1992 )، ربیع الأبرار و نصوص الأخبار ، تحقیق عبد

الامیر مهنا، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.