palette
نقد و بررسی نظرات نحوی عبدالعزیز کاشی در نسخه خطی« شرح المفصل»
رقیه خرمی, محمد ابراهیم خلیفه شوشتری

چکیده

نسخه­­ی« شرح المفصل»  عبدالعزیز کاشی برجای مانده از قرن هفتم و هشتم هجری است که در آن نویسنده با نثری روان و علمی به شرح کتاب «المفصل» زمخشری پرداخته است. با بررسی نظرات و موضع­گیری­های وی می­توان دریافت که پیرو مکتب بصره بوده است. این نویسنده­ی ایرانی مسلّط به زبان عربی تنها به ذکر نظرات علمای نحو بسنده نمی­کند بلکه در موارد بسیاری با تکیه بر استدلال­های سماعی و قیاسی به اظهارنظر می­پردازد. ابن حاجب از جمله نحویانی است که کاشی بسیار به نظرات وی اشاره می­کند؛ گاهی در تأیید و گاهی در نقد و رد نظرات وی. این جستار با روش توصیفی تحلیلی به بررسی انتقادهای کاشی نسبت به نظرات ابن حاجب پرداخته و به این نتیجه رسیده است که انتقادهای کاشی در بسیاری موارد به­جاست. او با شیوه­ای روشن و به دور از تکلّف و اصطلاحات پیچیده­ی منطقی و با به­کارگیری دلایل علمی استوار به اثبات مدّعای خود پرداخته است. کاشی در اکثر موارد با زمخشری هم­عقیده است و توانسته درستی کلام زمخشری را به اثبات برساند. 

واژگان کلیدی
نحو- نسخه خطی- شرح المفصل- عبدالعزیز کاشی

منابع و مآخذ مقاله

۱. افشار، ایرج( ۱۳۷۹). « انیس الوحده و جلیس الخلوه»، یادنامه دكتر احمد تفضلی، چاپ اول، تهران، صص ۸۱-۶۷.

۲. افشار، ایرج- دانش پژوه، محمد تقی( ۱۳۵۲). فهرست ملک: فهرست کتاب‌های خطی کتابخانه ی ملی ملک( وابسته به آستان قدس رضوی)، با همکاری: محمد باقر حجتی- احمد منزوی، تهران.

۳. تبریزی، ابوالمجد محمد بن مسعود( ۱۳۸۱). سفینه تبریز، چاپ عکسی، چاپ اول، تهران: نشر دانشگاهی.

۴. دانش‌پژوه، محمد‌تقی( ۱۳۴۸). فهرست میکروفیلم‌های کتابخانه مرکزی، تهران: انتشارات دانشگاه.

۵. درایتی، مصطفی( بی‌تا). فهرستواره دست نوشته‌های ایران( دنا)، مشهد: موسسه فرهنگی پژوهشی الجواد(ع).

۶. دولت آبادی، عزیز( ۱۳۸۳).« آشنایی با جنگ نخجوانی»، نشریه‌ی کتابخانه‌ی ملی تبریز، شماره ۱۶، صص ۱۲۰-۹۶.

۷. رشیدی آشجردی، مرتضی( ۱۳۸۷). مقدمه، تصحیح، تحشیه منتخب روضة الناظر و نزهة الخاطر اثر عزالدین عبدالعزیز کاشی، اصفهان: دانشگاه اصفهان.

۸. عمادی حائری، محمد( ۱۳۸۳).« عزالدین عبدالعزیز کاشی: شناسایی، کتابشناسی، نسخه جویی»، نسخه پژوهی، دفتر دوم، صص ۳۸۱-۳۹۵.

۹. نوریان، سید‌مهدی؛ شریفی، غلامحسین؛ رشیدی آشجردی، مرتضی( ۱۳۸۶). « باغ نظر و رامش دل( معرفی سفینه‌ای بی مانند از قرن هفتم)»، نشریه علمی پژوهشی گوهر گویا، اصفهان، دوره ۱، شماره ۳، صص۳۳-۶۲.

۱۰. واله داغستانی، علیقلی بن محمد علی( ۱۳۸۴). تذكرة ریاض الشعرا، مقدمه و تصحیح و تحقیق از محسن ناجی نصرآبادی، تهران: انتشارات اساطیر.

منابع عربی

۱۱. ابن الأنباري، أبوالبرکات عبدالرحمان( د.ت). الإنصاف في مسائل الخلاف بین النحویین البصریین والکوفیین، د.ط، دمشق: دارالفکر.

۱۲. ابن الحاجب، أبوعمرو عثمان( ۱۹۸۹). الأمالي، تحقیق: فخر صالح سلیمان قدارة، د.ط، عمان، بیروت: دار عمّار، دار الجیل.

۱۳. ............................( د.ت). الإیضاح في شرح المفصل، تحقیق: موسی بناي العلیلي، د.ط، بغداد: مطبعة العاني.

۱۴. ابن الفوطي، کمال الدین ابوالفضل عبدالرزاق بن احمد( ۱۴۱۶هـ.ق). مجمع الآداب في معجم الألقاب، تحقیق: محمد الکاظم، الطبعة الأولی، طهران: مؤسسة الطباعة و النشر وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامي.

۱۵. ابن یعیش، موفق الدین أبي البقاء( ۲۰۰۱). شرح المفصل، تقدیم: إمیل بدیع یعقوب، الطبعة الأولی، بیروت: دار الکتب العلمیة.

۱۶. الجرجاني، علي بن محمد( ۲۰۰۳). التعریفات، تحقيق: محمد عبدالرحمن المرعشلي، الطبعة الأولی،بيروت: دارالنفائس.

۱۷. الرضي الإسترآبادي، محمد بن الحسن( ۱۹۹۶)، شرح الرضي علی الکافیة، تصحیح: یوسف حسن عمر، الطبعة الثانیة، بنغازي: جامعة قار یوسف.

۱۸. الزمخشري، أبوالقاسم محمود بن عمر( ۲۰۰۴). المفصل في علم العربیة، تحقیق: فخر صالح قدارة، الطبعة الأولی، عمان: دار عمار.

۱۹. ضیف، شوقي( ۱۹۶۸)، المدارس النحویة، القاهرة: دار المعارف

۲۰. الطهرانی، آقابزرگ( ۱۹۸۳). الذریعة إلی تصانیف الشیعة، الطبعة الثالثة، بیروت: دار الأضواء.

۲۱. الکاشي، عزالدین عبدالعزیز بن أبي الغنائم بن أحمد بن أبي الفضائل(القرن السابع أو الثامن للهجرة). شرح المفصل، مخطوطة رقم ۱۳۹۲، مکتبة ملک، ۲۸۸ ورق.

۲۲. الموسوی الخوانساری الإصبهاني، المیرزا محمد باقر( ۱۹۹۱). روضات الجنات في احوال العلماء و السادات، د.ط، بیروت: الدار الإسلامیة.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.