palette
حقیقت‌ نمایی در البخلاء جاحظ (موردکاوی قصه‌ های اهل مرو و خراسان)

چکیده

جاحظ (۱۶۰-۲۵۵ق) نویسندة توانای قرن‌ دوم وسوم هجری، یکی از سرشناس‌ترین چهره‌های نثر عربی است که در حوزه­های مختلف گیتی‌شناسی، نقد و ادبیات، موسیقی و جانورشناسی قلم زده است. او چندین اثر مشهور و جریان‌ساز دارد که "البخلاء" یکی از جذاب­ترین آن‌هاست. جاحظ در این کتاب به‌طور ويژه موضوع بخل را به‌عنوان مضمونی اجتماعی مورد دقت و واکاوی قرار داده و آن را دستمایة کار خویش ساخته و قصه­هایی از خسیسان روایت نموده است. او بخش عمده­ای از داستان­های خود را به روایت­های بخیلان اهل مرو و خراسان اختصاص داده که نشان می­دهد در این اثر بی­تأثیر از جریان شعوبیه، یکی از مهم‌ترین جریانات سیاسی آن دوران، نبوده است. جاحظ با توسل به این جریان به نگارش داستان­هایی می­پردازد و به عجم­ها نسبت می­دهد که مبنای حقیقی ندارد. اما او ادیبی بلیغ و توانا است و این حکایت­ها را در قالبی حقیقت­نما به مخاطب ارائه داده است و با وجود این‌که قصه­ها از حقیقت تهی است و با قوّه عقل و منطق همخوانی ندارد اما خواننده با توجه به کاربرد ابزارهای حقیقت­نما از جانب نویسنده، داستان را حقیقت می‌پندارد.این پژوهش نشان می­دهد که اتکاء جاحظ بر نوع قصه با رعایت ضوابط فنّی و علّي آن، ایجاد فرایند استناد، دقت در توصیف اشياء و وصف مشروح آن فرایند حقیقت‌نمایی را ایجاد می‌کند و خواننده را به تصدیق حکایت‌های خود وا می­دارد.

واژگان کلیدی
حقیقت‌نمایی، البخلاء، جاحظ، قصه‌، مرو و خراسان، شعوبیه.

منابع و مآخذ مقاله

بارونیان، حسن، شخصیت پردازی در داستان های کوتاه دفاع مقدس، تهران، بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس، 1389

براهنی، رضا، قصه نویسی، تهران، انتشارات نگاه، 1393

پاینده، حسین، گشودن رمان، تهران، مروارید، 1394

جاحظ، أبی عثمان عمروبن بحر ، کتاب البخلاء، تح: أحمد العوامری، علی الجارم. بیروت: دارالکتب العملية، 2005

..................، کتاب البخلاء، تح: طه الحاجری، مصر، دارالمعارف، چاپ پنجم. 1948

..................، کتاب البخلا، تح: عباس عبدالساتر، بیروت، دارالهلال، 1418

خفاجی، عبدالمنعم (1982)، أبوعثمان جاحظ، قاهره، دارالمعارف

ذکاوتی، علیرضا، جاحظ، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1367

ضیف، شوقی، تاريخ الأدب العربی، قاهره: دارالمعارف، 1996

فاخوری، حنا، تاریخ ادبیات عربی، تهران: توس، 1389

فراي، ريچارد، تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه، تر: حسن انوشه، تهران، أمیرکبیر، 1363،

طبری، محمد بن جریر، تاریخ الرسل و الملوک، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، أساطیر، 1375

لوکاچ، جورج. درآمدی برجامعه شناسی ادبیات، تر: پوینده. تهران، انتشارات نقش جهان، 1373

مسعودی، ابوالحسن، مروج الذهب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1365


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.