palette
بازخوانی اسطوره ققنوس وتحولات معنایی آن در شعر محمود درویش

چکیده

اسطوره ققنوس در شعر محمود درویش با آرمان ملّت مظلوم فلسطین و مبارزه برای رهایی از یوغ اشغالگران صهیونیست، شوق بازپس‌گیری اراضی اشغال شده علیرغم جنگ و کشتار و جنایات فراوان، و نیز تحوّلات شعری‌اش گره خورده است. او ققنوس را به عنوان نماد مقاومت و ایستادگی، و سر برآوردن از خاکستر مرگ بازخوانی کرده است.

ققنوس در شعر محمود درویش از اولین دیوانی که بدان اشاره کرده است یعنی «أحبّک أو لا أحبّک» تا «کزهر اللوز أو أبعد» که آخرین دیوان اوست دستخوش تغییراتی گشته است، که در مقاله حاضر به تحلیل و بررسی ابعاد آن پرداخته‌ایم. مهم‌ترین نتیجه پژوهش در سه مسأله تجلّی یافته است: اول اینکه، اسطوره ققنوس در شعر محمود درویش به دنبال این است که بگوید که مردم فلسطین و نیز آرمان او هیچوقت نخواهد مرد، بلکه هر زمان از خون شهدایش جوانان غیوری پرورش یافته و راه آنان را ادامه خواهند داد. دوم اینکه، ققنوس در شعر درویش برخی موارد با سخن از زن و مرد همراه است که نماد زایش هستند. سوّم اینکه ققنوس در مراحل پایانی حیات درویش نماد جدال او با مرگ و رستاخیز دوباره است.

روش تحقیق در مقاله حاضر تحلیل و توصیف است، و سعی کرده‌ایم به نقد و تحلیل اسطوره ققنوس و تحوّلات معنایی آن در شعر این شاعر بزرگ بپردازیم.

واژگان کلیدی
محمود درویش، شعر معاصر عرب، ادبیات پایداری، رمز و نماد، ققنوس.

منابع و مآخذ مقاله

قرآن کریم

ـ ابن منظور، محمد بن مکرم، (لاتا)، لسان العرب، بيروت، دار صادر.

ـ استروس، لوی، (1377ش)، جهان اسطوره‌شناسی، ترجمه: جلال ستاری، چاپ اول، تهران، مرکز.

ـ اسماعيل، عزّالدین، (1994م)، الشعر العربي المعاصر، قضاياه وظواهره الفنية والمعنوية، الطبعة الخامسة، القاهرة، المکتبة الأکاديمية.

ـ الجزار، محمد فکري، (2001م)، الخطاب الشعري عند محمود درويش، القاهرة، إيتراک للنشر والتوزيع.

ـ جیدة، عبدالحمید، (1980م)، الاتّجاهات الجديدة في الشعر العربي المعاصر، الطبعة الأولی، بيروت، مؤسسة نوفل.

ـ خوري، إلياس، (1982م)، دراسات في نقد الشّعر، الطبعة الثانية، بيروت، دار ابن رشد.

ـ الخيّر، هاني، (2009م)، محمود درويش، رحلة عمر في دروب الشّعر، بیروت، دار رسلان.

ـ داد، سیما، (1392ش)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، چاپ ششم، تهران، انتشارات مروارید.

ـ درويش، محمود، (1987م)، في وصف حالتنا، الطبعة الأولی، بیروت، دار الکلمة.

ـ ــــــــــــــ، (2005م)، کزهر اللوز أو أبعد، الطبعة الأولی، بیروت، ریاض الريس للکتب و النشر.

ـ ــــــــــــــــ، (2004م)، دیوان «لاتعتذر عمّا فعلت»، الطبعة الثانية، بیروت، ریاض الرّيس للکتب والنشر.

ـ زکي، أحمد کمال، (1975م)، الأساطير، دراسة حضارية مقارنة، القاهرة، مکتبة الشباب.

ـ السعيد، خالدة، (1960م)، البحث عن الجذور، بيروت.

ـ سلامة، أمين، (1955م)، معجم الأعلام في الأساطير اليونانية والرومانية، الطبعة الأولی، مصر، دار الفکر العربي.

ـ عباس، احسان، (1992)، اتّجاهات الشعر العربي المعاصر، الطبعة الثانية، عمان، دارالشروق للنشر والتوزیع.

ـ عوض، ريتا، (1978م)، أسطورة الموت و الانبعاث في الشعر العربي الحديث، الطبعة الأولی، بيروت، المؤسسة العربية.

ـ عيد، رجاء، (2003م)، لغة الشعر: قراءة في الشعر العربي المعاصر، الإسکندرية، منشأة المعارف.

ـ فولر، ادموند، (1997م)، موسوعة الأساطير (الميثولوجيا اليونانية ـ الرومانية ـ الإسکندنافية) ترجمة: حنّا عبود، دمشق، الأهالي للطباعة والنشر.

ـ القاسم، سميح، (1990م)، أخذة الأمير يبوس، القدس، دار النورس الفلسطينطة للنشر والتوزيع.

ـ مجموعة من المؤلفين، (1999م)، محمود درويش، المختلف الحقيقي دراسات و شهادات، الطبعة الأولی، دار الشروق، ط1.

ـ میرچا، الیاده، (1362ش)، چشم‌اندازهای اسطوره، ترجمه: جلال ستاری، چاپ اوّل، تهران، توس.

مجلات

ـ الجبر، خالد عبدالرؤوف، مجلة اتّحاد الجامعات العربية للآداب، «رمز العنقاء في شعر محمود درویش» المجلد 9، العدد 2ب، صص 1137ـ1184.

ـ محسنی، علی اکبر، و امیریان، طیّبه، فصلنامه نقد و ادبیات تطبیقی، «بررسی اندیشه‌ی مرگ و زندگی در شعر محمود درویش» سال اوّل، شماره یک، 1390ش، صص 45ـ74.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.