palette
شخصی‌سازی زبان و روند عدول از خودکاری آن در شعر سعدی یوسف
فاروق نعمتی, رضا کیانی, علی سلیمی

چکیده
شخصی‌سازی یکی از شیوه‌های تخطی از خودکاریِ زبان است که در برجستگی شعر تأثیر دارد. این فرایند، در دورۀ معاصر، اهمیت بسیار یافته، به‌‌‌‌طوری‌که کاربرد گونه‌های متعدد آن در سروده‌های شاعران، سیمایی متمایز به سبک‌ آنان داده و در دریافت صریح مخاطبان درنگ ایجاد کرده است. در چنین فضایی، که عواطف و هیجانات شاعران بی‌هیچ محدودیتی در میدانِ دید خوانندگان یکه‌تازی می‌کند، شعر سعدی یوسف، شاعر معاصر عراقی، به‌عنوان یکی از نمودهای تحول، مقیّد به اصول ثابت زبانی نبوده و به عرصه‌ای برای تاختنِ نوزایی و عادت‌گریزی مبدّل گشته است؛ تا جایی‌که تغییر در سطوح شعر و کنار نهادن معیارهای رایج، توجه خوانندگان را به شخصی‌سازی‌های درنگ‌آفرین در زبان این شاعر نوپرداز جلب کرده است. پژوهش حاضر، با نگاهی نقادانه به برون‌دادهایِ زبانی سروده‌های سعدی یوسف، درپیِ پاسخ به این پرسش است که شاعر از چه شیوه‌هایی بهره‌ برده تا زبان را از سطوح موردانتظار مخاطبان جدا کند و به‌سمت سبک‌های شخصی موردنظرش سوق دهد. یافته‌های تحقیق گویای آن است که سعدی یوسف، با ارائۀ آرایه‌های تصویری و ترکیبی نامعمول و چرخش‌های معنایی در بهره‌مندی از رنگ‌ها و تحول در شیوه‌های نوشتاری واژگان، غبار عادت از كلام عادی زدوده و ساحت سروده‌هایش را از آفرینش‌های دیگرگونه سرشار کرده است؛ به‌گونه‌ای که با خصوصی‌سازی زبان، بارِ احساسات شخصی‌اش را بر دوش مخاطبان نهاده و در درک عادیِ آنان، درنگی عامدانه ایجاد کرده است.
واژگان کلیدی
"شخصی سازی زبان"- "خودکاریِ زبان"- "شعر معاصر"- "سعدی یوسف"

منابع و مآخذ مقاله

آقاحسینی، حسین و زارع، زینب (1390)، «تحلیل زیبایی‌شناختی ساختار شعر احمد عزیزی براساس کفش‌های مکاشفه»، فصلنامۀ تخصصی علمی- پژوهشی سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال چهارم، شمارۀ 1، پیاپی 11، صص 309- 328.

اوحدی، مهرانگیز (1390)، تصویرهای نو در شعر کُهن: غزل‌های مولانا، سعدی و حافظ، چاپ اوّل، تهران: انتشارات دستان.

خائفی، عباس، و نورپیشه، عباس (1383) «آشنایی زدایی در اشعار یدالله رؤیایی»، فصلنامۀ پژوهش‌های ادبی، شمارۀ 5.

داد، سیما (1383)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید.

دوسوسور، فردینان (1382)، دورۀ زبان‌شناسی عمومی، ترجمۀ کورش صفوی، چاپ دوم، تهران: نشر هرمس.

زیادی، عزیزالله (1380)، شعر چیست؟، چاپ اوّل، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.

سجودی، فرزان (1380)، ساختارگرایی و نظریۀ ادبی، تهران: نشر حوزۀ هنری.

سلاجقه، پروین (1385)، از این باغ شرقی: نظریه‌های نقد شعر کودک و نوجوانان، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوان.

سلیمی، علی و كیانی، رضا (1391)، «الانزیاح ودلالاته الخیالیة فی شعر مهدی أخوان ثالث وسعدی: دراسة مقارنة فی الصور الشعریة المحوّلة لدى الشاعرینِ»، بحوث فی اللغة العربیة وآدابها، مجلّة محكمة نصف سنویة تصدر عن كلیة اللغات الأجنبیة بجامعة أصفهان، العدد 7،صص75-92.

سلیمی، علی و كیانی، رضا (2012)، «اللون بینَ الرومانسیة والواقعیة: دراسة فی شعر سهراب سبهری وسعدی یوسف»، مجلّة الجمعیة العلمیة الإیرانیة للغة العربیة وآدابها، فصلیة محكمة، العدد 23، صص1-20.

سلیمی، علی و كیانی، رضا (2010)، «جدلیة الموت والحیاة فی الشعر العراقی المعاصر: سعدی یوسف نموذجاً»، مجلّة علوم إنسانیة، فصلیة محكمة، العدد46.

صالحی‌نیا، مریم (1382)، «هنجارگریزی نوشتاری در شعر امروز»، فصلنامۀ پژوهش‌های ادبی، شمارۀ 1.

صفوی، کورش (1373)، از زبان‌شناسی به ادبیات، جلد اوّل: نظم، چاپ اوّل، تهران: نشر چشمه.

الصمادی، امتنان عثمان (2001)، شعر سعدی یوسف: دراسة تحلیلیة، عمان: وزارة الثقافة.

طاهری، حمید و رحمانی، مریم (1390)، «تصویر شعر سپید»، نشریۀ ادبیات پارسی معاصر، پژوهش‌گاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال اوّل، شمارۀ 2، صص57-88.

عباس، إحسان (1388)، فن الشعر، ترجمۀ سید حسن حسینی، تهران: نشر سروش (انتشارات صدا و سیما)

علی‌پور، مصطفی (1387)، ساختار زبان شعر امروز: پژوهشی در واژگان و ساخت زبان شعر معاصر، چاپ سوم، تهران: فردوس.

فتوحی رود معجنی، محمود (1391)، سبک‌شناسی: نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران: انتشارات سخن.

محسنی، علی‌أكبر و كیانی، رضا (2013)، «الانزیاح الكتابی فی الشعر العربی المعاصر»، فصلیة دولیة محكمة تصدر عن جامعتی تشرین و سوریة، العدد12، صص85-110.

مسعود، حبیب (1966)، جبران حیاً ومیتاً، الطبعة الثانیة، بیروت: دار الریحانی للطباعة والنشر.

میرصادقی، میمنت (1376)، واژنامه‌ی هنر شعری، چاپ دوم، تهران: انتشارات کتاب ممتاز.

نجفی، ابوالحسن (1382)، مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی، تهران: انتشارات نیلوفر.

وحیدیان کامیار، تقی (1381)، دستور زبان فارسی (1)، تهران: انتشارات سمت.

یوسف، سعدی (1988)، الأعمال الشعریة، المجلدان الأوّل والثانی، ط 4، بیروت: دار المدى.

Abrams, M.H.A. (1993). Gloossary of Literary Terms, Holt Rinehart and Winston, Sixth Edition, U.S.A.

Leech, Geoffrey. N. (1969). Alinguistic Guide to English Poetry. London. (3rd ed. 1973).


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.