palette
تحليل و بررسی سوره «ضحی» با تکيه بر نقد فرماليسم
محمد خاقانی, محسن غلامحسین کهوری

چکیده
در این مقاله با بهره گیری از نظریه فرمالیست هایی چون ویکتور شکلوفسکی و رومن یاکوبسن به تحلیل و بررسی زیباشناختی سورۀ «ضحی» پرداخته ایم. بنا به باور فرمالیست ها، این شکل است که درون مایه متن ادبی را تشکیل می دهد. در این جستار ویژگی های دستوری، واژگانی، صور بیانی، موسیقی و آوایی سورۀ «ضحی» را با توجه به درون مایه آن، تحلیل و بررسی کرده ایم و به ساختار مضمونی ژرفي رسیده ایم، که شاید جز از رهگذر نقد فرمالیسم میسر نباشد. این سوره در مقام بشارت نازل شده، شخص مورد خطاب خود پیامبر گرامي اسلام است؛ ازاین رو از تصویرهایی سرشار از نرمش، دلسوزی، لطف، صفا، محبت بهرمند است.بررسی صورتگرایانه سوره «ضحی» نشان می دهد که واژه های دقیق و گزینش شده همراه با فصاحت و بلاغت بالا، تناسب آوای حروف کلمات، تناسب معنوی کلمات و جملات با یکدیگر و موسیقی خارق العاده و اعجاز آمیز هم سو با محتوای این سوره چنان در هم تنیده و به هم پیوسته که هیچ گاه نمی توان آنها را از جایگاه خود تغییر داد و قابل تفکیک دانست
واژگان کلیدی
ضحی، فرمالیسم، رستاخیز واژه، آشنایی زدایی، موسیقی.

منابع و مآخذ مقاله

- قرآن کریم، (1376)، ترجمه بهاء الدين خرمشاهی، تهران: انتشارات نیلوفر.

- ابن سيده المرسي، ابوالحسن، (2000)، المحكم والمحيط الأعظم، بیروت: دارالکتب العلمیه.

- ابن منظور، محمد بن مكرم بن علی، (1414 ﻫ)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.

- احمدی، بابک، (1370)، ساختار و تأويل متن، تهران: نشر مرکز.

- اسکولز، رابرت، (1383)، ساختارگرايی در ادبيات، ترجمه فرزانه طاهری، تهران: انتشارات آگاه.

- امامی، محمد جعفر، (1385)، شأن نزول آيات قرآن، قم: ناشر مدرسة الامام علی بن ابی طالب.

- پاینده، حسین، (1382)، گفتمان نقد، تهران: نشر روزگار.

- ـــــــ، (1369)، «تبلور مضمون شعر در شكل آن؛ نگاهی به شعر دريا سروده شفيعی كدكنی»، نشريه هنر و معماری كلك، بهمن و اسفند، ش 11 و 12، صص 134-137.

- راغب الأصفهانی، أبو القاسم، (1412 ﻫ)، المفردات في غريب القرآن، محقق صفوان الداودي، بيروت: دار القلم.

- زمخشري جار الله، أبو القاسم، (1998)، أساس البلاغة، بيروت: دار الكتب العلمية.

- ــــــــــــ، (1407 ﻫ)، الكشاف، بیروت: دار الكتاب العربي.

- زوزنی، عبدالله الحسن، (2006)، شرح معلقات سبع، تهران، موسسه الصادق للطباعة و النشر.

- صفوی، کورش، (1373)، از زبان‌شناسی به ادبيات: نظم، تهران: نشر چشمه.

- شفیعی کدکنی، محمدرضا، (1368)، موسيقی شعر، تهران: انتشارات آگاه.

- شمیسا، سیروس، (1385)، نقد ادبی، تهران: نشر میترا.

- شوالیه، ژان؛ گربران، آلن، (1384). فرهنگ نمادها؛ اساطیر، رؤیاها، ایماء و اشاره، أشکال و قوالب، چهره‌ها، رنگ‌ها، أعداد. مترجم: فضایلی سودابه، تهران: انتشارات جیحون.

- عباس، محمد، (1387)، عبدالقاهر جرجانی و ديدگاه‌های نوين در نقد ادبی، مترجم: مریم مشرّف، تهران: نشر اندیشه.

- عسکری، أبو هلال، (1973)، الفروق في اللغه، بیروت: منشورات دار الآفاق الجديدة.

- علوی مقدم، مهیار، (1377)، نظريه‌های نقد ادبی معاصر(صورتگرايی و ساختارگرايی)، تهران: انتشارات سمت.

- قاسمی‌پور، قدرت و رضایی، محمود، (1389)، «تحليل فرماليستی پيرنگ در داستان‌های کوتاه معاصر فارسی»، مجلۀ ادب پژوهی، ش 13، صص 61-83.

- محمدی، دانش و زارع، مرتضی و روشنفکر، کبری، (1388)، «تحليل و بررسی قصيده "قصة الرجل الغامض" از سميح قاسم با تکيه بر نظريه مکتب فرماليسم»، ارائه شده در همایش ملی ادبیات مقاومت در لبنان، دانشگاه گیلان.

- مصطفی، ابراهیم و الزیات، احمد حسن و دیگران، (2004)، معجم الوسيط، قاهره: مکتبة الشروق الدولية.

- مکاریک، ایرنا ریما، (1384)، دانشنامه نظريه‌های ادبی معاصر، مترجم: مهران مهاجر، تهران: انتشارات آگاه.

- ویلانت، رتراود، (1383)، «جريان‌شناسی تفاسير قرآن در دورۀ معاصر»، مترجم مهرداد عباسی، نشریۀ آینۀ پژوهش، ش 86، صص 130-145.

- هاشمی، احمد، (1386)، جواهر البلاغه، قم: انتشارات دارالفکر.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.