دانشگاه شهید بهشتی پژوهشنامهٔ نقد ادب عربی 2588-6835 16 2 2026 05 22 An Examination of Lucien Goldmann's Structuralist Genetic Critique of the Novel The Tefel almemhat by Ibrahim Nasrollah; Reflecting Palestinian Social and Historical Conditions بررسی نقد تکوینی گلدمن در رمان «طفل الممحاة» اثر ابراهیم نصرالله؛ بازتاب شرایط اجتماعی و تاریخی فلسطین 144 161 107054 10.48308/jalc.2026.236057.1326 FA فاطمه پرچگانی گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. 0000-0002-3421-4694 آرزو چالسری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. 0000-0002-9613-4585 Journal Article 2024 06 19 Statement of the Problem and Objective: Literature has consistently served as a central tools for representing and analyzing the social and historical conditions of diverse societies. Across different periods, it has effectively documented and interpreted collective experiences, identity crises, and political shifts within an artistic and meaningful framework. Contemporary Arabic literature, particularly works addressing socio-political issues, features numerous texts that critically and profoundly engaged with the hardships, struggles, and daily challenges of communities, most notably the Palestinian people. Meanwhile, Ibrahim Nasrollah’s the novel The Tefel almemhat (The Erased Child), part of the Palestinian Comedy series, holds a significant position because this novel does more than narrate the individual life of a character, mirrors the historical, social, and cognitive conditions of Palestinian society during one of its most critical and complex periods. Centering on the life of Fuad—from childhood through adolescence to his involvement in resistance—the narrative presents a multilayered depiction of Palestinian existence under occupation, marked by recurring defeats, influence of colonial powers, and the collapse of ethical values. The narrative of Fouad’s fall from the rooftop and his miraculous survival, which leads to his mother’s great hopes for her son’s future, symbolically represents the beginning of the formation of collective expectations and the mythologization of the hero. Fuad’s subsequent enlistment in the Palestinian Liberation Army and his confrontation with British intervention and political maneuvering further highlight the gap between revolutionary aspirations and harsh historical realities. The central problem of this study lies in investigating how The Tefel almemhat, as a literary text, represents the mental structures and collective consciousness of Palestinians and correlates them with broader socio-historical contexts. The objective of this research is to analyze and examine the novel through the perspective of Lucien Goldmann’s genetic structuralism in order to clarify the relationship between individual experience, collective consciousness, and the socio-historical structures of Palestine, while revealing the latent layers of meaning embedded in the text. Methodology: This study grounded in Lucien Goldmann’s theory of genetic structuralism and adopts a descriptive-analytical approach. In this framework, a literary work is regarded not as a merely individual creation, but rather as the consequence of the collective consciousness of a social group operating under specific economic, political, and historical conditions. Accordingly, The Tefel almemhat has been meticulously examined in conjunction with historical and social contexts of Palestine during the period represented in the narrative. Subsequently, the fundamental concepts of genetic criticism—including worldview, collective mental structures, and the relationship between literary form and social content—have been applied to analyze characters, events, and socio-political relationships in the novel. Discussion and Analysis: Applying genetic structuralism to The Tefel almemhat reveals that the novel goes beyond a purely realist historical narrative, functioning as a manifestation of the worldview held by a specific social group. Fuad—characterized by his internal and external contradictions—embodies the Palestinian individual caught between revolutionary aspirations, traditional and superstitious beliefs, modern education, and a culture of martyrdom. This duality directly reflects the social condition of individuals situated between personal desires and collective expectations. Fuad is not portrayed as an idealized hero, he is a conflicted figure whose failures and doubts carry as much significance as his courageous actions. These contradictions are not simply personal characteristics, but signify structural tensions within Palestinian society under occupation, repression, and historical defeats. The narrative further elucidates the influence of colonial powers on military and political structures, the spread of deception and hypocrisy, and the collapse of moral values, thereby offering a critical re-examination of history and its consequences. From Goldmann’s perspective, the work reflects the collective consciousness of a society and, attempting to make sense of its precarious circumstances, represents its lived experience in form of literary expression. The narrative structure, multilayered characterization, and symbolic selection of events all contribute to expressing this collective awareness. Moreover, they illustrate how socio-historical conditions mold both the content and form of the narrative, as well as its inherent logic. Consequently, The Tefel almemhat emerges as a literary arena where history, ideology, and human experience converge. Findings: The study concludes that Ibrahim Nasrollah’s The Tefel almemhat, as a cultural product, plays an crucial role in representing and analyzing the socio-historical conditions of Palestine. In this work, Nasrallah functions both as an author and as the voice of a social group. Through the story of Fuad—the novel’s problematic hero—the narrative reflects the complex situation of Palestinian society during periods of occupation and internal and external crises. Beyond presenting socio-historical realities, the novel illustrates the formation of Palestinian collective consciousness and the dynamics of individual-society interaction. Analysis of Fuad’s experiences implies contradictions between political aspirations, economic constraints, social pressures, and collective culture, demonstrating how these elements shape individual behavior and decision-making, all of which are meticulously represented throughout the text. Thus, by focusing on Fuad and the critical conditions of Palestinian society, the novel provides a coherent framework for a profound and clear understanding the historical, social, and cognitive complexities of this society and its interaction with the reality of occupation. بیان مسئله و هدف: ادبیات همواره از مهم‌ترین ابزارهای بازنمایی و تحلیل شرایط اجتماعی و تاریخی جوامع مختلف بوده و در بسیاری از دوره‌ها توانسته است تجربه‌های جمعی، بحران‌های هویتی و تحولات سیاسی را در قالبی هنری و معنادار ثبت و تفسیر کند. در ادبیات معاصر عرب، به‌ویژه در حوزهٔ مسائل اجتماعی و سیاسی، آثار متعددی پدید آمده‌ که به‌صورت عمیق و انتقادی به بازنمایی دردها، رنج‌ها و مبارزات ملت‌ها، به‌ویژه ملت فلسطین، پرداخته است. در این میان، رمان «طفل الممحاة»، اثر ابراهیم نصرالله، که بخشی از مجموعهٔ «الملهاة الفلسطینیة» به‌شمار می‌رود، جایگاهی ویژه دارد، زیرا این اثر نه‌تنها روایتگر سرگذشت فردی یک شخصیت، بلکه بازتاب‌دهندهٔ وضعیت تاریخی، اجتماعی و ذهنی جامعهٔ فلسطین در یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های حیات خود است. این رمان با تمرکز بر زندگی فؤاد، از کودکی تا نوجوانی، و ورود او به عرصهٔ مبارزه تصویری چندلایه از زیست فلسطینی در بستر اشغال، شکست، نفوذ قدرت‌های استعماری و فرو‌پاشی ارزش‌های اخلاقی ارائه می‌دهد. روایت سقوط فؤاد از بام خانه و نجات معجزه‌آسای او، که به امیدهای بزرگ مادرش برای آیندهٔ فرزندش می‌انجامد، در سطحی نمادین، آغاز شکل‌گیری انتظارات جمعی و اسطوره‌سازی از قهرمان را بازنمایی می‌کند. پیوستن فؤاد به ارتش آزادی‌بخش فلسطین و مواجهٔ او با نفوذ انگلیسی‌ها و بازی‌های سیاسی نشان‌دهندهٔ شکاف میان آرمان‌های انقلابی و واقعیت‌های تلخ تاریخی است. مسئلهٔ اصلی این پژوهش آن است که رمان «طفل الممحاة»، به‌عنوان متنی ادبی، چگونه ساختارهای ذهنی و آگاهی جمعی فلسطینیان را در پیوند با شرایط اجتماعی و تاریخی بازتاب می‌دهد. تحلیل و بررسی این رمان از منظر نقد تکوینی لوسین گلدمن هدف پژوهش حاضر است تا، از خلال آن، رابطهٔ میان تجربهٔ فردی، آگاهی جمعی و ساختارهای عینی تاریخی و اجتماعی فلسطین روشن شود و لایه‌های پنهان معنایی اثر آشکار گردد. روش‌شناسی: پژوهش حاضر با تکیه بر نظریهٔ ساختارگرایی تکوینی لوسین گلدمن و با بهره‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. در این رویکرد، اثر ادبی نه به‌عنوان محصولی صرفاً فردی، بلکه به‌مثابهٔ برآیند آگاهی جمعی یک گروه اجتماعی در بستر شرایط اقتصادی، سیاسی و تاریخی خاص بررسی می‌شود. بدین منظور، متن رمان «طفل الممحاة» با دقت مطالعه شده، همچنین، به زمینه‌های تاریخی و اجتماعی فلسطین در دورهٔ بازنمایی‌شده در رمان توجه شده است. سپس، با تطبیق مفاهیم بنیادین نقد تکوینی، از‌جمله جهان‌بینی، ساختار ذهنی جمعی و رابطهٔ میان شکل ادبی و محتوای اجتماعی، تحلیل شخصیت‌ها، رویدادها و روابط اجتماعی و سیاسی در متن انجام شده است. بحث و تحلیل: تحلیل رمان «طفل الممحاة» بر‌اساس نقد تکوینی نشان می‌دهد که این اثر فراتر از یک روایت واقع‌گرایانهٔ تاریخی عمل می‌کند و به‌مثابهٔ تجلی جهان‌بینی گروه اجتماعی خاصی قابل‌فهم است. شخصیت فؤاد، با همهٔ تناقض‌ها، تردیدها و بحران‌های درونی و بیرونی خود، نمادی از انسان فلسطینی است که در میانهٔ آرمان‌خواهی انقلابی، باورهای سنتی و خرافی، آموزش مدرن و فرهنگ شهادت قرار گرفته است. چنین وضعیت دوگانه‌ای بازتاب مستقیم شرایط اجتماعی‌ای است که در آن فرد ناگزیر میان خواست‌های فردی و انتظارات جمعی گرفتار می‌شود. فؤاد نه قهرمانی آرمانی و کامل، بلکه شخصیتی مسئله‌دار است که شکست‌ها و تردیدهایش به اندازهٔ کنش‌های قهرمانانه‌اش معنا تولید می‌کند. این تناقض‌ها نه صرفاً ویژگی‌های فردی یک شخصیت داستانی، بلکه بازتاب‌دهندهٔ تضادهای ساختاری جامعهٔ فلسطین در شرایط اشغال، سرکوب و شکست تاریخی است. روایت نفوذ قدرت‌های استعماری در ساختارهای نظامی و سیاسی، گسترش دروغ و ریاکاری، و فروپاشی ارزش‌های اخلاقی نشان می‌دهد که رمان به‌شکلی انتقادی به بازخوانی تاریخ و پیامدهای آن می‌پردازد. از منظر گلدمن، این اثر بیانگر آگاهی جمعی جامعه‌ای است که، در تلاش برای معنابخشیدن به وضعیت بحرانی خود، تجربهٔ زیسته‌اش را در قالب روایت ادبی بازآفرینی می‌کند. ساختار روایی رمان، شخصیت‌پردازی چندلایه و انتخاب رخدادهای نمادین همگی در خدمت انتقال این آگاهی جمعی قرار گرفته‌ و نشان داده است که چگونه شرایط اجتماعی و تاریخی نه‌تنها محتوای اثر، بلکه شکل روایت و منطق درونی آن را نیز تعیین می‌کند. بدین ترتیب، رمان «طفل الممحاة» به‌عنوان فضایی برای تلاقی تاریخ، ایدئولوژی و تجربهٔ انسانی عمل می‌کند. دستاوردها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که رمان «طفل الممحاة» اثر ابراهیم نصرالله، به‌عنوان محصولی فرهنگی، نقش مهمی در بازنمایی و تحلیل شرایط اجتماعی و تاریخی فلسطین ایفا می‌کند. نصرالله در این اثر به‌عنوان نویسنده و نمایندهٔ گروه اجتماعی خود عمل می‌کند و، از طریق روایت سرگذشت فؤاد، قهرمان مسئله‌دار رمان و وضعیت پیچیدهٔ جامعهٔ فلسطین در دورهٔ اشغال و بحران‌های داخلی و خارجی را بازتاب می‌دهد. رمان، علاوه‌بر ارائهٔ واقعیت‌های تاریخی و اجتماعی، نحوهٔ شکل‌گیری آگاهی جمعی فلسطینیان و تعامل میان فرد و جامعه را نیز نشان می‌دهد. بررسی تجربه‌های فؤاد بر تضاد میان آرمان‌های سیاسی، شرایط اقتصادی، فشارهای اجتماعی و فرهنگ جمعی دلالت می‌کند و نشان می‌دهد که این عوامل چگونه رفتار و انتخاب‌های فردی را شکل می‌دهد که در متن رمان با دقت بازنمایی شده است. از این منظر، در رمان، با تمرکز بر فؤاد و شرایط بحرانی جامعهٔ فلسطین، فضایی فراهم شده است تا پیچیدگی‌های تاریخی، اجتماعی و ذهنی این جامعه و تعامل آن‌ها با واقعیت اشغال به‌روشنی دیده و تحلیل شود.

https://jalc.sbu.ac.ir/article_107054_e7b14bf8abb4c24670a0a5234bc9c091.pdf