دانشگاه شهید بهشتی پژوهشنامهٔ نقد ادب عربی 2588-6835 4 1 2013 08 23 معناشناسی واژة «ولی» در قرآن کریم 98222 FA علی اکبر نورسیده استادیار زبان و ادبیات عربی- دانشگاه شهید بهشتی عبد علی فیض‌الله‌زاده استادیار زبان و ادبیات عربی - دانشگاه شهید بهشتی جواد ماستری فراهانی دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی- دانشگاه شهید بهشتی Journal Article 2015 05 13 «معناشناسی» یکی از شاخه‌های زبان‌شناسی نوین است که پیشینه‌ای کهن دارد و ریشة برخی مباحث و اندیشه‌های آن به گذشته‌های دور بازمی‌گردد. معناشناسی، به‌مثابه یک نظریه که به بررسی معنا در ساختار کلام می‌پردازد، از اواسط قرن نوزدهم پا به عرصة زبان شناسی نوین گذاشت. بنیانگذاران نخستین آن، ماکس مولر و میشل بریل بودند. «چندمعنایی» یکی از شاخه‌های دانش معناشناسی است. این شاخه وجوه متعدد معنایی را، با توجه به روابط هم‌نشینی واژگان در سطح جمله‌ و بستر کلام، بررسی می‌کند. یکی از مهم‌ترین محورهای پژوهش قرآنی، کشف و تبیین دقیق معانی آیات و گزاره‌های متشابه است. بی‌تردید فهم و دریافت معانی قرآن، بدون شناخت و درک معانی واژگان، ممکن نیست. با توجه به چنین ضرورتی، این پژوهش، با استفاده از روش تحلیلی توصیفی و استخراج شواهد براساس نظریة معناشناسی و شاخة چندمعنایی، به توصیف و تحلیل سیر تحول معنایی واژة «ولی» در قرآن کریم و استخراج وجوه معنایی آن پرداخته و، با استناد به تفاسیر قرآنی موجود، به این نتیجه رسیده است که این واژه در بافت موضوعی سوره-ها و آیات شریفه، ازطریق روابط هم‌نشینی با واحدهای دیگر در بستر کلام، ساختاری چندمعنایی یافته است و مؤلفه‌‌هایی ازقبیل «فرزند»، «پروردگار»، «دوست و یاور» و «بردة آزادشده» را دربر می‌گیرد. https://jalc.sbu.ac.ir/article_98222_d2de8f568ddc591f43e27a1d7dbc487e.pdf

دانشگاه شهید بهشتی پژوهشنامهٔ نقد ادب عربی 2588-6835 4 1 2013 08 23 تحلیل انتقادی الهیروغلیفیه و القرآن الکریم، نوشتة سعد عبدالمطلب عدل 98223 FA محمد موسوی بفرویی استادیار زبان و ادبیات عربی- دانشگاه سمنان 0000-0001-8711-9060 زهرا عباسی کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی Journal Article 2015 05 13 در زمینة حروف مقطعة قرآنی (حروف بخش‌بخش‌شده در اوایل 29 سورة قرآن کریم) از دیرباز تاکنون نظرات و تفاسیر مختلفی وجود داشته که یکی از جدیدترین آن‌ها، نظر سعد عبدالمطلب است. او پژوهشگری مصری است که در کتابش، هیروگلیف در قرآن، بر این ادعا تأکید دارد که توانسته است با استفاده از «هیروگلیف» (زبان مصری باستان)، حروف مقطعة قرآن را رمزگشایی کند. این مقاله درابتدا نظرات گوناگون دربارة حروف مقطعه را بررسی می‌کند و پس از معرفی هیروگلیف، به جست‌وجوی میزان صحت و سقم نظر نویسنده درزمینة رمزگشایی حروف مقطعه با استفاده از هیروگلیف می‌پردازد. سپس نظر نویسنده و نتایج به‌دست‌آمده از آن با نظرات دیگر متخصصان در این زمینه مقایسه می‌شود تا میزان توانایی مدعی مذکور در این باب مورد بحث و بررسی قرار گیرد و وجوه اختلاف‌نظر در این خصوص نیز بیان ‌گردد. https://jalc.sbu.ac.ir/article_98223_be9187009af326c03a72fd26f467f09c.pdf

دانشگاه شهید بهشتی پژوهشنامهٔ نقد ادب عربی 2588-6835 4 1 2013 08 23 تصویر غزل در دیوان ابوفراس حمدانی 98224 FA علی‌اکبر ملایی استادیار دانشگاه ولی عصر رفسنجان Journal Article 2015 05 13 غزل استوارترین گونة شعر غنایی و نغمه‌ای است نوازنده که از دل برمی‌خیزد و پشتوانه‌ای جز عاطفة رقیق بشری ندارد. این مقاله کوششی است به‌منظور شناخت و معرفی هنر غزل‌سرایی ابوفراس، شاعر نامدار حمدانی، و تحلیل عوامل و انگیزه‌های مؤثر در ساخت این گونة شعری. این مفهوم اصیل به دو صورت «نسیب» و «پاره‌های کوتاه مستقل» در شعر سراینده بروز یافته که در این جستار، با تعیین شمار ابیات و تصاویر بلاغی به‌کاررفته در هر کدام و نیز با استناد به شواهد و روایات تاریخی، به بیان ویژگی‌های گوناگون آن‌ها پرداخته شده است. تحلیل محتوایی نشان می‌دهد که غزل‌ مستقل شاعر بیشتر به‌منظور سرگرمی و درراستای همراهی با روح عصر سروده شده و تغزل او، با آنکه ازحیث تصاویر شعری رویکردی سنتی دارد، ازنظر بافت روانی دارای امتیازاتی است که شرایط روحی و شخصیتی شاعر را به نمایش می‌گذارد و اغلب با موضوع محوری قصاید هماهنگ است. https://jalc.sbu.ac.ir/article_98224_c4692924870a822be3f31684e88cc0f8.pdf

دانشگاه شهید بهشتی پژوهشنامهٔ نقد ادب عربی 2588-6835 4 1 2013 08 23 نقد و بررسی جلوه‌هایی از اندوه رمانتیک در شعر معاصر عراق (مطالعة موردپژوهانه: نوسروده‌های بلند الحیدری) 98225 FA علی‌اکبر محسنی استادیار دانشگاه رازی کرمانشاه رضا کیانی دانشجوی دکتری دانشگاه رازی کرمانشاه Journal Article 2015 05 13 رمانتیسم یک جنبش بزرگ هنری بود که در اواخر قرن هجدهم میلادی در اروپا پدیدار شد. این جنبش توانست اندیشة بسیاری از ملل جهان، ازجمله جوامع عرب، را تحت‌تأثیر آرا و اندیشه‌های نوین خود قرار دهد. در حوزة شعر و ادب، گرایش شاعران و نویسندگان عرب به رمانتیک غربی، زمینه‌های لازم را برای نفوذ و رسوخ این جریان در ادبیات عرب فراهم آورد. در این میان، «بلند الحیدری»، شاعر نوگرای عراق، از چهره‌هـایی به‌شمار می‌آید که‌ جلـوه‌های ویژة رمانتیسم، به روشنی و گستردگی، در اشعار او بازتاب یافته است؛ به‌گونه‌ای که بخش عمده‌ای از ارزش‌های نوسروده‌هایش مرهون و مولود عناصر نقش‌آفرین مکتب رمانتیسم است. با نگاهی ژرف به نوسروده‌های الحیدری به‌آسانی می‌توان دریافت که رمانتیسم جاری در اشعار وی، رمانتیسمی اندوهگین و حسرت‌بار است. احساسات اندوه‌بار، گذر شتابان عمر، حس بازگشت به دوران کودکی، حسرت بر خاطرات گذشته، اندوه بر سیما و سیرت دگرگون‌شدة روستا و غم سنگین غربت از عواملی‌اند که به رمانتیک شعر او فضایی غم‌انگیز داده است. این مقاله تلاش می‌کند وجهة گرفته و گریان رمانتیسم را ازخلال نوسروده‌های بلند الحیدری مورد نقد و بررسی قرار دهد. برآیند این تحقیق بیانگرآن است که شخصیت عاطفی الحیدری در سروده‌هایش، تحت‌تأثیر عواملی بوده است که با بن‌مایه‌های غم-انگیز مکتب رمانتیسم کاملاً تطابق دارد. https://jalc.sbu.ac.ir/article_98225_0cdf01fdac4040de7350a365791265f4.pdf

دانشگاه شهید بهشتی پژوهشنامهٔ نقد ادب عربی 2588-6835 4 1 2013 08 23 نقد جامعه‌شناختی رمان عمارت یعقوبیان، نوشتۀ علاء اسوانی 98226 FA علی گنجیان خناری دانشیار دانشگاه علامه طباطبائی رضوان جمشیدیان کارشناس ارشد دانشگاه علامه طباطبائی Journal Article 2015 05 13 نقد جامعه‌شناختی شاخۀ جوانی است که به‌تازگی بر تنۀ نقد ادبی روییده است و راه رشد و تکامل را می‌پیماید. این رویکرد چگونگی تعامل میان ادبیات و جامعه را بررسی می‌کند. این مقاله، با روش تحلیلی و توصیفی، رمان عمارت یعقوبیان، اثر نویسندۀ مشهور مصری، علاء اسوانی، را از منظر جامعه‌شناختی نقد می‌کند. این رمان مهم‌ترین اثر علاء اسوانی است که در آن به کودتای افسران آزاد در سال 1952 م. و پیامدهای آن در جامعۀ مصر می‌پردازد. اسوانی در این اثر با بیان هنری میان جامعه و رمان تعامل برقرار می‌کند و آنچه را در صحنۀ اجتماعی و سیاسی مصر در جریان است، با رعایت جنبه‌های هنری، در رمان منعکس می‌سازد. ازسوی دیگر، این رمان تأثیر بسزایی در تحولات و انقلاب اخیر مصر داشته است. https://jalc.sbu.ac.ir/article_98226_d85ed72d50b2ea0c738a6d181ea5749c.pdf

دانشگاه شهید بهشتی پژوهشنامهٔ نقد ادب عربی 2588-6835 4 1 2013 08 23 بارقه‌های بیداری اسلامی در چکامه‌های یحیی سماوی 98227 FA صلاح‌الدین عبدی استادیار دانشگاه بوعلی همدان مدینه کریمی کارشناسی ارشد دانشگاه بوعلی همدان Journal Article 2015 05 13 بیداری اسلامی جریان نیرومندی است که به‌منظور احیای ارزش‌های اسلامی و رهایی از زنجیر استبداد و استعمار ایجاد شده و به‌تدریج دامنة آن تمام ملت‌های اسلامی، به‌ویژه عراق، را دربر گرفته است. مردم عراق در دهه‌های اخیر شاهد حوادث تلخی بوده‌اند؛ زیرا آنان هنوز از چنگال استبداد صدام رهایی نیافته بودند که گرفتار استعمار خارجی شدند. پس از سقوط صدام در سال 2003، جنبش‌های مردمی ضد فقر، ناامنی، خفقان سیاسی و اجتماعی پدید آمد. در این میان، شاعران عراقی با سلاح قلم و شعر خود وارد میدان مبارزه شدند و لایه‌های خفتة جامعه را بیدار کردند. از طلایه‌داران این شعرا، یحیی سماوی، چکامه‌سرای ادب مقاومت معاصر عراق، است. وی همواره تلاش کرده است تا پرده از چهرة واقعی استعمارگران بردارد و اهداف پلید آنان را، ازجمله تاراج نفت، دین‌ستیزی و ایجاد تفرقه، که در پس شعارهای بشردوستانه پنهان ساخته‌اند، برای مخاطب آشکار کند. سماوی درواقع بارقه‌های بیداری را با زبان شعری خود بر خرابه‌های انحطاط داخلی برافروخته و با طنین سروده‌های ضد استبدادی و ضد استکباری دنیا را پر کرده است. وی در ترسیم چهرة اشغالگران از نمادهایی گوناگون، مانند ابرهة عصر (نماد آمریکای اشغالگر) و گرگ (نماد درنده‌خویی بیگانگان)، بهره برده است. نگارندگان این مقاله تلاش کرده‌اند تا با شیوة تحلیل محتوا، مضامین فوق را در سروده‌های یحیی سماوی بررسی کنند. https://jalc.sbu.ac.ir/article_98227_dd0f70a280d4f372a21773289f3da3f8.pdf

دانشگاه شهید بهشتی پژوهشنامهٔ نقد ادب عربی 2588-6835 4 1 2013 08 23 شخصیت‌‌پردازی در رمان اُمّ سعد غسان کنفانی و تأثیر آن در بیان درون‌مایة داستان 98228 FA لیلا جمشیدی استادیار دانشگاه پیام نور شیراز سید فضل‌الله میرقادری استاد دانشگاه شیراز Journal Article 2015 05 13 از مهم‌ترین عناصر داستان که معیاری برای سنجش یک اثر داستانی به‌شمار می‌آید، شخصیت و شخصیت‌پردازی است که نقشی برجسته در انتقال درون‌مایة داستان دارد. غسان کنفانی از برجسته‌ترین نویسندگان فلسطینی است که با پردازش هنرمندانة این عنصر در داستان‌هایش، مجال را برای بررسی آن فراهم ساخته است. مقالة حاضر به تحلیل شخصیت‌پردازی وی در رمان اُمّ سعد می‌پردازد و، پس از اشاره به تعهد وی در هنر داستان‌نویسی و تعریف شخصیت و شیوه‌های پردازش آن در رمان اُمّ سعد، نوع شخصیت‌های این رمان را تحلیل می‌کند. کنفانی با پردازش دقیق این عنصر در رمان اُمّ سعد، گذشته از اینکه ساختار داستانی آن را استحکام بخشیده، با هنرمندی شخصیت‌هایش را برای به تصویر کشیدن درونمایة آن مطابقت داده است؛ درون‌مایة مقاومت و پایداری دربرابر اشغالگران و مبارزة قهرمانانة ازجان‌گذشتگان، به‌ویژه مادران دلاور و رنجدیدة فلسطینی. https://jalc.sbu.ac.ir/article_98228_eb15d9154f0c97bbd4b863b4f7a2885a.pdf