دانشگاه شهید بهشتیپژوهشنامهٔ نقد ادب عربی2588-683515120241221Multi-voice dissonant techniques in Raheel's novel by Jihad al-Rajabiبررسی تکنیک های چند صدایی در رمان «رحیل» از جهاد الرجبی11510322610.29252/jalc.2023.229922.1206FAپرستوقیاسونددانشگاه تهرانعزتملاابراهیمیاستاد دانشگاه تهرانJournal Article20221224polyphonic is one of the most original theories proposed by Russian theorist Mikhail Bakhtin and has paved the way for new research on the complexities of novel prose. Bakhtin, in the novel genre, sees a capacity to field voices that he believes cannot be found in other literary types. In a multi-voice novel, because of the justice in its space, the voice of different characters are heard by the audience and are even allowed to disagree with the author's desire and opinion, as well as a connection and dialogue between the text of the novel and other texts, and their voices are heard. Gradually, the concept of dialogue has become more dynamic and widespread in the range of theories of literary studies, in a way that has created diverse and diverse considerations and considerations. Among the novels in which polyphonic capacity is evident is the novel "Raheel" by Ms. Jihad al-Rajabi, a contemporary, Islamist and Palestinian writer who, although he has an Islamist view of the Palestinian resistance, does not impose his view on the characters of the story, because of the democracy in the novel Raheel's novel can be part of multi-voiced novels because of its dialogue and free expression of ideology and thinking of fictional characters and with the benefit of polyphony components according to Mikhail Bakhtin's theory, such as dialogue, interfaith so the author in this study is to investigate the polyphony technique in Raheel's novel, which is one of the most prominent works of Jihad al-Rajabi.چندصدایی، یکی از اصیلترین نظریاتی است که نظریه پرداز روسی، میخائیل باختین مطرح کرده و زمینه ساز پژوهشهای جدیدی در مورد پیچیدگیهای نثر رمان شده است. باختین،در ژانر رمان،ظرفیتی برای میدان دادن به صداهای متنافر میبیند که به اعتقاد او در سایر انواع ادبی یافت نمیشود. در رمان چندآوا، به دلیل عدالت موجود در فضای آن، صدای شخصیتهای مختلف به گوش مخاطب میرسد که اجازه دارند علاوه بر اظهار نظر، حتی با نظر نویسنده نیز مخالف باشند؛ همچنین بین متن رمان چندصدا و متون دیگر ارتباط و گفت وگو برقرار میشود و صدای آنها نیز به گوش می رسد. به تدریج مفهوم گفتگومداری در گسترة نقـد و نظریههای مطالعات ادبی پویاتر و گستردهتر شـد، بـه گونـهای که آراء و ملاحظـات متکثـر و متنوعی به بار آورد. از جمله رمانهایی که ظرفیت چندصدایی در آن مشهود است، رمان «رحیل» اثر خانم جهاد الرجبی، نویسنده معاصر و فلسطینی تباری است که با اینکه نگاهی اسلامگرا به مساله مقاومت فلسطین دارد، اما دیدگاه خود را به شخصیتهای داستان تحمیل نمیکند و آنها به دلیل دموکراسی موجود در رمان به بیان ایدئولوژی و دیدگاههای خود درباره مسائل گوناگون از جمله مقاومت و تسلیم میپردازند. رمان رحیل به دلیل گفتگومداری و ابراز آزادانه جهانبینی شخصیتهای داستانی و با بهرهمندی از مؤلفههای چندصدایی مطابق نظریه میخائیل باختین، مثل گفتوگو، بینامتنیت و کارناوال میتواند جزء رمانهای چندصدا قرار بگیرد؛ لذا نگارنده در این پژوهش بر آنست که به بررسی تکنیک چندصدایی در رمان رحیل یکی از برجسته ترین آثار جهاد الرجبی است از منظر نقد ادبی بپردازد.https://jalc.sbu.ac.ir/article_103226_a2b5c4512c8b18599fc979c5a387e325.pdfدانشگاه شهید بهشتیپژوهشنامهٔ نقد ادب عربی2588-683515120241221Examining the process of exercising power in the novel of Seyidat Al-Hawas al-Khams
Based on Norman Fairclough's theory of critical discourse analysisبررسی فرایند اعمال قدرت در رمان سیدات الحواس الخمس بر اساس نظریۀ گفتمانکاوی انتقادی نورمن فرکلاف163010523910.48308/jalc.2024.232277.1253FAمعصومهتقی زادهگروه عربی دانشکده ادبیات دانشگاه تهرانابوالحسنامین مقدسیدانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تهرانJournal Article20230705Discourse analysis is a qualitative research method that is related to other human sciences and is also used in the field of literary works analysis. Critical discourse analysis is one of the subsets of discourse analysis that has a strong connection with linguistics, and Norman Fairclough is one of its most famous theorists, who by presenting his model on three levels of description, interpretation and explanation, allows literature researchers to analyze literary works and the process of exercising power. and contrast social classes. Due to the change in the management structure in Arab countries, Arab writers in their novels express various topics such as the clash of Western and Eastern culture, cultural alienation, extremism and dictatorship, and show the effect of the government's power against the social classes. The novel Sayyadat al-Hawas al-Khams by Jalal Burgess is a social novel written by a Jordanian writer who has shown many recent developments in the Arab world with a historical perspective. The current research tries to investigate the opposition of official and critical discourse in this novel based on Fairclough's theory. The results of the research indicate that the official discourse, led by the government and influential capitalists such as Suleiman Al-Tala, use power against the lower classes of society and women for their own benefit, and parallel to that, a critical discourse to create positive changes in Jordanian society. tries.گفتمانکاوی یک روش تحقیق کیفی است که با دیگر علوم انسانی ارتباط دارد و در زمینۀ تحلیل آثار ادبی نیز کاربرد دارد. گفتمانکاوی انتقادی، از زیرمجموعههای گفتمانکاوی است که با زبانشناسی پیوند محکمی دارد و نورمن فرکلاف از مشهورترین نظریهپردازان آن است که با ارائۀ الگوی خود در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین به پژوهشگران ادبیات این امکان را میدهد تا به تحلیل آثار ادبی و فرایند اعمال قدرت و تقابل طبقات اجتماعی بپردازند. با توجه به تغییر ساختار مدیریتی در کشورهای عربی، نویسندگان عرب در رمانهای خود موضوعات مختلفی همچون برخورد فرهنگ غرب و شرق، ازخودبیگانگی فرهنگی، افراطگرایی و دیکتاتوری را بیان میکنند و تأثیر اعمال قدرت حکومت علیه طبقات جامعه را نشان میدهد. رمان سیدات الحواس الخمس اثر جلال برجس نویسندۀ اردنی از رمانهای اجتماعی است که با نگرشی تاریخی بسیاری از تحولات اخیر جهان عرب را نشان داده است. پژوهش حاضر میکوشد بر اساس نظریۀ فرکلاف تقابل گفتمان رسمی و انتقادی را در این رمان بررسی کند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که گفتمان رسمی و در رأس آن حکومت و سرمایهداران پرنفوذی همچون سلیمان الطالع با اعمال قدرت علیه طبقات پاییندست جامعه و زنان از آنها در جهت منافع خود بهرهکشی میکنند و به موازات آن گفتمان انتقادی برای ایجاد تغییرات مثبت در جامعۀ اردن میکوشد.https://jalc.sbu.ac.ir/article_105239_ddf43ecfa3f9c1a01220f28fd54ccfb7.pdfدانشگاه شهید بهشتیپژوهشنامهٔ نقد ادب عربی2588-683515120241221Analyzing carnival elements in the novel "Azazil" by Yusef Zidan based on Bakhtin's theoryتحلیل مؤلفه های کارناولی در رمان « عزازیل» یوسف زیدان با تکیه بر نظریه باختین314710524010.48308/jalc.2025.235132.1314FAعبدالاحدغیبیاستاد دانشگاه شهید مدنی آذربایجانمهینحاجی زادهاستاد دانشگاه شهید مدنی آذربایجانعلیمحمدزاده سلطان احمدیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجانJournal Article20240316Mikhail Bakhtin, a prominent theorist of the 20th century in the field of literary criticism, created a new atmosphere in various fields, including literature, with the theory of dialogic logic. In the meantime, "Bakhtin's polyphonic theory" induces another reading of the text and guides the audience to discover the inner layers, various and sometimes hidden and unspoken sounds of the text. One of the main characteristics of this theory is the carnival, the most obvious feature of which is the elimination of accepted official demarcations, the transformation and overturning of dominant principles by the institutions and discourses of power. This means that the carnival disrupts the monophonic atmosphere of the society and creates a polyphonic society with diverse conversations. Therefore, the present essay, while analyzing the key concepts of Bakhtin's conversational logic and polyphony, aims to apply and explain the criteria of Bakhtin's carnival speech theory in the novel of Azazil Yousef Zidan in an analytical-descriptive way. The results of the research show that many of these components, such as the fusion of contradictory feelings, the use of coronation and coronation, parody and holy parody, market street language, dual oppositions and relativity, the theme of death, the motive of feasting, the theme Niqab, the breaking of the official values imposed on the monophonic society and the promotion of multi-vocalism, is present in the novel of Azazil Yousef Zidan. The presence of such elements makes the novel even more dynamic and creates an atmosphere where a Christian person can freely criticize the official atmosphere ruling the society despite the rigid rules and laws of Christianity.<br />Mikhail Bakhtin, a prominent theorist of the 20th century in the field of literary criticism, created a new atmosphere in various fields, including literature, with the theory of dialogic logic. In the meantime, "Bakhtin's polyphonic theory" induces another reading of the text and guides the audience to discover the inner layers, various and sometimes hidden and unspoken sounds of the text. One of the main characteristics of this theory is the carnival, the most obvious feature of which is the elimination of accepted official demarcations, the transformation and overturning of dominant principles by the institutions and discourses of power. This means that the carnival disrupts the monophonic atmosphere of the society and creates a polyphonic society with diverse conversations. Therefore, the present essay, while analyzing the key concepts of Bakhtin's conversational logic and polyphony, aims to apply and explain the criteria of Bakhtin's carnival speech theory in the novel of Azazil Yousef Zidan in an analytical-descriptive way. The results of the research show that many of these components, such as the fusion of contradictory feelings, the use of coronation and coronation, parody and holy parody, market street language, dual oppositions and relativity, the theme of death, the motive of feasting, the theme Niqab, the breaking of the official values imposed on the monophonic society and the promotion of multi-vocalism, is present in the novel of Azazil Yousef Zidan. The presence of such elements makes the novel even more dynamic and creates an atmosphere where a Christian person can freely criticize the official atmosphere ruling the society despite the rigid rules and laws of Christianity.<br />Mikhail Bakhtin, a prominent theorist of the 20th century in the field of literary criticism, created a new atmosphere in various fields, including literature, with the theory of dialogic logic. In the meantime, "Bakhtin's polyphonic theory" induces another reading of the text and guides the audience to discover the inner layers, various and sometimes hidden and unspoken sounds of the text. One of the main characteristics of this theory is the carnival, the most obvious feature of which is the elimination of accepted official demarcations, the transformation and overturning of dominant principles by the institutions and discourses of power. This means that the carnival disrupts the monophonic atmosphere of the society and creates a polyphonic society with diverse conversations. Therefore, the present essay, while analyzing the key concepts of Bakhtin's conversational logic and polyphony, aims to apply and explain the criteria of Bakhtin's carnival speech theory in the novel of Azazil Yousef Zidan in an analytical-descriptive way. The results of the research show that many of these components, such as the fusion of contradictory feelings, the use of coronation and coronation, parody and holy parody, market street language, dual oppositions and relativity, the theme of death, the motive of feasting, the theme Niqab, the breaking of the official values imposed on the monophonic society and the promotion of multi-vocalism, is present in the novel of Azazil Yousef Zidan. The presence of such elements makes the novel even more dynamic and creates an atmosphere where a Christian person can freely criticize the official atmosphere ruling the society despite the rigid rules and laws of Christianity.میخائیل باختین نظریه پرداز مطرح قرن بیستم در حوزه نقد ادبی با نظریه منطق گفتگویی، فضای نوینی در حوزههای گوناگون از جمله ادبیّات پدید آورد. در این میان، «نظریه چندصدایی باختین» خوانش دیگری از متن را القا میکند و مخاطب را به کشف لایههای درونی، آواهای گوناگون و گاه پنهان و ناگفتههای متن رهنمون میسازد. یکی از شاخصههای اصلی این نظریه، کارناوال است که بارزترین ویژگی آن، از بین بردن مرز بندیهای رسمی پذیرفته شده، دگرگون ساختن و واژگونی مبادی غالب از سوی نهادها و گفتمانهای قدرت است. بدین معنا که کارناولیته فضای تک صدایی حاکم بر جامعه را بر هم زده، و جامعهای چندآوائی همراه با گفتگوهای متنوع پدید میآورد. از این رو، جستار حاضر ضمن واکاوی مفاهیم کلیدی منطق مکالمه و چند صدایی باختین بر آن است تا به شیوه تحلیلی- توصیفی به تطبیق و تبیین موازین نظریه سخن کارناولی باختین در رمان عزازیل یوسف زیدان بپردازد. دستاورد پژوهش نشان میدهد بسیاری از این مؤلفهها چون آمیختگی احساسات متناقض، بهرهگیری از تاج گذاری و تاج برداری، پارودی و پارودی مقدّس، زبان کوچه بازاری، تقابلهای دوگانه و نسبیت، مضمون مرگ، انگیزه ضیافت، مضمون نقاب، در هم شکستن ارزشهای رسمی و تحمیل شده به جامعه تک صدایی و ترویج چند صدایی در رمان عزازیل یوسف زیدان وجود دارد. رهآورد وجود چنین مولفههایی سبب پویائی هر چه بیشتر رمان گشته و فضایی را خلق میکند که انسان مسیحی بتواند با وجود قواعد و قوانین سفت و سخت آئین مسیحیّت، آزادانه به انتقاد از فضای رسمی حاکم بر جامعه بپردازد.<br />میخائیل باختین نظریه پرداز مطرح قرن بیستم در حوزه نقد ادبی با نظریه منطق گفتگویی، فضای نوینی در حوزههای گوناگون از جمله ادبیّات پدید آورد. در این میان، «نظریه چندصدایی باختین» خوانش دیگری از متن را القا میکند و مخاطب را به کشف لایههای درونی، آواهای گوناگون و گاه پنهان و ناگفتههای متن رهنمون میسازد. یکی از شاخصههای اصلی این نظریه، کارناوال است که بارزترین ویژگی آن، از بین بردن مرز بندیهای رسمی پذیرفته شده، دگرگون ساختن و واژگونی مبادی غالب از سوی نهادها و گفتمانهای قدرت است. بدین معنا که کارناولیته فضای تک صدایی حاکم بر جامعه را بر هم زده، و جامعهای چندآوائی همراه با گفتگوهای متنوع پدید میآورد. از این رو، جستار حاضر ضمن واکاوی مفاهیم کلیدی منطق مکالمه و چند صدایی باختین بر آن است تا به شیوه تحلیلی- توصیفی به تطبیق و تبیین موازین نظریه سخن کارناولی باختین در رمان عزازیل یوسف زیدان بپردازد. دستاورد پژوهش نشان میدهد بسیاری از این مؤلفهها چون آمیختگی احساسات متناقض، بهرهگیری از تاج گذاری و تاج برداری، پارودی و پارودی مقدّس، زبان کوچه بازاری، تقابلهای دوگانه و نسبیت، مضمون مرگ، انگیزه ضیافت، مضمون نقاب، در هم شکستن ارزشهای رسمی و تحمیل شده به جامعه تک صدایی و ترویج چند صدایی در رمان عزازیل یوسف زیدان وجود دارد. رهآورد وجود چنین مولفههایی سبب پویائی هر چه بیشتر رمان گشته و فضایی را خلق میکند که انسان مسیحی بتواند با وجود قواعد و قوانین سفت و سخت آئین مسیحیّت، آزادانه به انتقاد از فضای رسمی حاکم بر جامعه بپردازد.<br />میخائیل باختین نظریه پرداز مطرح قرن بیستم در حوزه نقد ادبی با نظریه منطق گفتگویی، فضای نوینی در حوزههای گوناگون از جمله ادبیّات پدید آورد. در این میان، «نظریه چندصدایی باختین» خوانش دیگری از متن را القا میکند و مخاطب را به کشف لایههای درونی، آواهای گوناگون و گاه پنهان و ناگفتههای متن رهنمون میسازد. یکی از شاخصههای اصلی این نظریه، کارناوال است که بارزترین ویژگی آن، از بین بردن مرز بندیهای رسمی پذیرفته شده، دگرگون ساختن و واژگونی مبادی غالب از سوی نهادها و گفتمانهای قدرت است. بدین معنا که کارناولیته فضای تک صدایی حاکم بر جامعه را بر هم زده، و جامعهای چندآوائی همراه با گفتگوهای متنوع پدید میآورد. از این رو، جستار حاضر ضمن واکاوی مفاهیم کلیدی منطق مکالمه و چند صدایی باختین بر آن است تا به شیوه تحلیلی- توصیفی به تطبیق و تبیین موازین نظریه سخن کارناولی باختین در رمان عزازیل یوسف زیدان بپردازد. دستاورد پژوهش نشان میدهد بسیاری از این مؤلفهها چون آمیختگی احساسات متناقض، بهرهگیری از تاج گذاری و تاج برداری، پارودی و پارودی مقدّس، زبان کوچه بازاری، تقابلهای دوگانه و نسبیت، مضمون مرگ، انگیزه ضیافت، مضمون نقاب، در هم شکستن ارزشهای رسمی و تحمیل شده به جامعه تک صدایی و ترویج چند صدایی در رمان عزازیل یوسف زیدان وجود دارد. رهآورد وجود چنین مولفههایی سبب پویائی هر چه بیشتر رمان گشته و فضایی را خلق میکند که انسان مسیحی بتواند با وجود قواعد و قوانین سفت و سخت آئین مسیحیّت، آزادانه به انتقاد از فضای رسمی حاکم بر جامعه بپردازد.<br />میخائیل باختین نظریه پرداز مطرح قرن بیستم در حوزه نقد ادبی با نظریه منطق گفتگویی، فضای نوینی در حوزههای گوناگون از جمله ادبیّات پدید آورد. در این میان، «نظریه چندصدایی باختین» خوانش دیگری از متن را القا میکند و مخاطب را به کشف لایههای درونی، آواهای گوناگون و گاه پنهان و ناگفتههای متن رهنمون میسازد. یکی از شاخصههای اصلی این نظریه، کارناوال است که بارزترین ویژگی آن، از بین بردن مرز بندیهای رسمی پذیرفته شده، دگرگون ساختن و واژگونی مبادی غالب از سوی نهادها و گفتمانهای قدرت است. بدین معنا که کارناولیته فضای تک صدایی حاکم بر جامعه را بر هم زده، و جامعهای چندآوائی همراه با گفتگوهای متنوع پدید میآورد. از این رو، جستار حاضر ضمن واکاوی مفاهیم کلیدی منطق مکالمه و چند صدایی باختین بر آن است تا به شیوه تحلیلی- توصیفی به تطبیق و تبیین موازین نظریه سخن کارناولی باختین در رمان عزازیل یوسف زیدان بپردازد. دستاورد پژوهش نشان میدهد بسیاری از این مؤلفهها چون آمیختگی احساسات متناقض، بهرهگیری از تاج گذاری و تاج برداری، پارودی و پارودی مقدّس، زبان کوچه بازاری، تقابلهای دوگانه و نسبیت، مضمون مرگ، انگیزه ضیافت، مضمون نقاب، در هم شکستن ارزشهای رسمی و تحمیل شده به جامعه تک صدایی و ترویج چند صدایی در رمان عزازیل یوسف زیدان وجود دارد. رهآورد وجود چنین مولفههایی سبب پویائی هر چه بیشتر رمان گشته و فضایی را خلق میکند که انسان مسیحی بتواند با وجود قواعد و قوانین سفت و سخت آئین مسیحیّت، آزادانه به انتقاد از فضای رسمی حاکم بر جامعه بپردازد.https://jalc.sbu.ac.ir/article_105240_6d9a0f63e421424fa7d8899c0bd5a3be.pdfدانشگاه شهید بهشتیپژوهشنامهٔ نقد ادب عربی2588-683515120241221Analysis and visualization of the Arabic Citation Index in the Web of Science platformتحلیل و مصورسازی تولیدات علمی نمایه شده مرتبط با حیطه موضوعی ادبیات عربی در پایگاه استنادی وب آو ساینس486910524110.48308/jalc.2025.235017.1311FAرسولدهقان ضادگروه زبان وادبیات عربی، دانشگاه قم، قم ، ایرانجعفرعبادالله عموقینعلم اطلاعات ودانش شناسی، دانشگاه قم، قم، ایرانایماننریمانیدانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه قمJournal Article20240308The present study tries to analyze and illustrate the indexed scientific productions related to Arabic literature researches in the Web of Science citation platform in order to help scientific policy making in this field. The current research is of an applied type and has been carried out using the methods of co-lexical analysis and network analysis. The research community includes all indexed information records related to Arabic literature in the Web of Science platform from the beginning to September 2023. A number of 881 information records, including articles, books, editor's remarks, conference abstracts, notes, etc., have been used in this research. The data analysis has been done using three softwares: Ves Viewer, Ucint and Babel Excel. Data analysis showed that keywords such as Arabic literature, translation, and modern Arabic literature were the most frequent keywords in the field of Arabic literature, respectively. Also, keywords such as: "Asian Studies-Literature", "Literary Theory & Criticism-Literature" and "History-Religion" have the most co-occurrence among the studied texts. The cluster analysis of the target keywords showed that this area includes 11 main clusters. The most important clusters based on synonym analysis showed that cluster one with 9 keywords is mainly related to the subject of Arabic literature, which has a stronger relationship with keywords such as "pedagogy" and "nahda".In terms of the amount of scientific productions in the field of Arabic literature, the United States of America is at the top with 198 degrees, and the United Kingdom ranks second with a difference of 134 degrees.<br />The present study tries to analyze and illustrate the indexed scientific productions related to Arabic literature researches in the Web of Science citation platform in order to help scientific policy making in this field. The current research is of an applied type and has been carried out using the methods of co-lexical analysis and network analysis. The research community includes all indexed information records related to Arabic literature in the Web of Science platform from the beginning to September 2023. A number of 881 information records, including articles, books, editor's remarks, conference abstracts, notes, etc., have been used in this research. The data analysis has been done using three softwares: Ves Viewer, Ucint and Babel Excel. Data analysis showed that keywords such as Arabic literature, translation, and modern Arabic literature were the most frequent keywords in the field of Arabic literature, respectively. Also, keywords such as: "Asian Studies-Literature", "Literary Theory & Criticism-Literature" and "History-Religion" have the most co-occurrence among the studied texts. The cluster analysis of the target keywords showed that this area includes 11 main clusters. The most important clusters based on synonym analysis showed that cluster one with 9 keywords is mainly related to the subject of Arabic literature, which has a stronger relationship with keywords such as "pedagogy" and "nahda".In terms of the amount of scientific productions in the field of Arabic literature, the United States of America is at the top with 198 degrees, and the United Kingdom ranks second with a difference of 134 degrees.<br />The present study tries to analyze and illustrate the indexed scientific productions related to Arabic literature researches in the Web of Science citation platform in order to help scientific policy making in this field. The current research is of an applied type and has been carried out using the methods of co-lexical analysis and network analysis. The research community includes all indexed information records related to Arabic literature in the Web of Science platform from the beginning to September 2023. A number of 881 information records, including articles, books, editor's remarks, conference abstracts, notes, etc., have been used in this research. The data analysis has been done using three softwares: Ves Viewer, Ucint and Babel Excel. Data analysis showed that keywords such as Arabic literature, translation, and modern Arabic literature were the most frequent keywords in the field of Arabic literature, respectively. Also, keywords such as: "Asian Studies-Literature", "Literary Theory & Criticism-Literature" and "History-Religion" have the most co-occurrence among the studied texts. The cluster analysis of the target keywords showed that this area includes 11 main clusters. The most important clusters based on synonym analysis showed that cluster one with 9 keywords is mainly related to the subject of Arabic literature, which has a stronger relationship with keywords such as "pedagogy" and "nahda".In terms of the amount of scientific productions in the field of Arabic literature, the United States of America is at the top with 198 degrees, and the United Kingdom ranks second with a difference of 134 degrees.هدف از پژوهش حاضر، تحلیل و مصورسازی تولیدات علمی نمایه شده مرتبط با حیطه موضوعی ادبیات عرب در پایگاه استنادی وب آو ساینس به منظور کمک به سیاست گذاری علمی در این حوزه است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با استفاده از روش های تحلیل هم واژگانی و تحلیل شبکه انجام شده است. جامعه پژوهش، شامل کلیه رکورد های اطلاعاتی نمایه شده مرتبط با ادبیات عرب در پایگاه وب آو ساینس از ابتدا تا سپتامبر سال 2023 می باشد که تعداد آن 881 رکورد اطلاعاتی شامل مقاله، کتاب، سخن ویراستار، چکیده همایش، یادداشت و ... است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از سه نرم افزار وزویوور، یوسینت و بایب اکسل انجام شده است. تجزیه و تحلیل دادهها نشان داد که کلیدواژه های، arabic literature، translation و modern arabic literatureا به ترتیب کلیدواژه های پربسامد در حوزه ادبیات عرب بوده اند. همچنین کلیدواژههای «Asian Studies-Literature» «Literary Theory & Criticism -Literature» و «History-Religion» بیشترین همرخدادی را در میان متون مورد مطالعه داشتهاند. بررسی تحلیل خوشهای کلیدواژههای مورد نظر نشان داد که این حوزه شامل 11 خوشه اصلی است. مهمترین خوشههای مبتنی بر تحلیل همواژگانی نشان داد که خوشه یک با 9 کلیدواژه عمدتا به موضوع ادبیات عرب مربوط میشود که با کلیدواژههای " pedagogy " و "nahda" ارتباط قویتری دارد. . به لحاظ میزان تولیدات علمی در حوزه ادبیات عرب نیز، یالات متحده امریکا با 198 مدرک در صدر قرار دارد و کشور انگلیس تقریبا با اختلاف ۱34 مدرک رتبه دوم را کسب کرده است.<br />زبان و ادبیات عرب یکی از رشتههای آموزشی در نظام آموزش عالی ایران است که به آموزش دانشجویان در راستای ارتباط فرهنگی میان ایران و کشورهای عربی و تربیت پژوهشگرانی دغدغه مند با توجه بر درهمآمیختگی دو زبان فارسی و عربی می پردازد و پژوهشگران این حوزه در سال های اخیر روند رو به پیشرفتی در حوزه تولیدات علمی در سطح جهانی داشته اند.<br />زبان و ادبیات عربی از عربستان نشات می گیرد اما همه کشور های مسلمان، در پرورش، تکامل و آماده کردن آن برای تعبیر عالی ترین مفاهیم دینی، علمی، فلسفی و عرفانی کوشیده اند. در این بین، دانشمندان، شاعران و ادیبان ایرانیانی همچون ابوالعباس، زیاد اعجم، ابونواس، مهیار دیلمی، ابوعلی سیرافی، زمخشری و... نقش مهمی در افزودن لطائف و دقایق فکر ایرانی به در قالب الفاظ عربی و منظم و مدون کردن قواعد زبان و ادبیات عربی نقش سازنده ای ایفا کردند (شهیدی، 1349).<br />ادبیات عربیی همچنین از آن جهت که متون و نصوص سرچشمه تغذیه مبانی و مفاهیم اسلامی در بستر این زبان شکل گرفته است، نقش مهمی در حوزه دین پژوهی و به طور اخص اسلام پژوهی دارد؛ به گونه ای که نحوه قرائت یا طرز تلقی یک دین پژوه از یک متن یا نص دینی براساس تکنیک های زبانی یا ساختار های دستوری و نحوی شکل می گیرد یا دست کم به آن جهت می دهد. از سوی دیگر، ساختار های زبانی و ظرفیت های مندرج در آن، می تواند زمینه ساز نوعی گفتمان خاص دین پژوهی با تکیه بر اجتهاد برپایه اصول لغوی و زبانی شود؛ بر همین اساس می توان رابطه زبان و ادبیات عربی با اسلام پژوهی را رابطه ای دوسویه در دستیاری برای برداشت و فهم مبانی مندرج در نصوص دینی و عاملی برای ایجاد انگیزه دانست (صفایی،1386)<br />با توجه به درهم آمیختگی دو زبان فارسی و عربی و اهمیت زبان و ادبیات عربی در اسلام پژوهی، پژوهشگران این حوزه جهت توفیق در انجام پژوهشهای جدید، بیش از پیش نیاز دارند، تا از مجلات علمی که بیشترین مقالات این حوزه را چاپ کردهاند، آگاه شوند و با کشورها، موسسات و دانشگاههای پیشتاز در تولید علم این حوزه آشنا شوند و نویسندگانی را که بیشترین تولیدات علمی این حوزه را داشتهاند، بشناسند. به همین خاطر نمایهها و پایگاههای اطلاعاتی که در بردارنده بخش قابل توجهی از مجلات معتبر هستند، میتوانند سریعترین راه برای دسترسی به اطلاعات علمی هر حوزه خاص باشند (حمیدی و همکاران، 1387). این امر موجب شده تا محققان در اولین مراحل پژوهش خود به این پایگاهها مراجعه کنند.<br />بر همین اساس این پایگاههای اطلاعاتی مبنای تحقیقات متعددی قرار گرفتهاند که با روشهای کمّی، نظیر علم سنجی که یکی از رایج ترین روشهای ارزیابی فعالیتهای علمی است که بر پایه چهار متغیر اصلی نویسندگان، استنادات، مراجع و انتشارات پایه ریزی شده، میزان تولیدات علمی دانشمندان کشورهای مختلف در حوزههای موضوعی مختلف را بررسی و مقایسه نموده و میزان حضور علمی آنها را میسنجند (مردانی و همکاران، 1390). <br />همچنین با تکیه بر اطلاعات این پایگاه های اطلاعاتی و با استفاده از ابزار های مصورسازی، می توان با ترسیم نقشه های علمی حوزه های مختلف، انتشارات یک حوزه از علم را با هدف کشف روابط پنهان و تجزیه و تحلیل ارتباط مفهومی موضوعات مختلف یک علم را مورد بررسی قرار داد.https://jalc.sbu.ac.ir/article_105241_4c23ec3f2819751efac5e07c05ca2975.pdfدانشگاه شهید بهشتیپژوهشنامهٔ نقد ادب عربی2588-683515120241221The Semantic Transformation of Quranic Words (A Case Study of Ilil and Nahar)تحول معنایی واژگان قرآنی (مطالعۀ موردی اللیل و النهار)708310524210.48308/jalc.2025.233079.1269FAالههمختاریکرج حصارک دانشگاه خوارزمیعلیپیرانی شالدانشگاه خوارزمی تهرانJournal Article20230913Understanding the words of the Holy Quran is one of the criteria for understanding this divine book, and every commentator must rely on the meanings of the words to present his opinion and express his interpretation of the verse. In this article, an attempt has been made to examine the semantic evolution of the words Al-Lil and Nahar and to prove that although the semantic evolution of the word expresses more than one meaning for it. In this research, it has been tried to deal with it with a descriptive-analytical method, relying on semantics and mentioning some examples from the Holy Quran.<br />The words al-Lil and al-Nahar are two examples that in this writing and in the process of their semantic evolution have a different but related meaning to their original meaning, which has been addressed by relying on interpretive sources while explaining the verses.<br />According to the studies and researches carried out in the field of the semantic change of the words Al-Lil and Nahar and the study of its semantic evolution, it was discovered that these two words have undergone changes due to the passage of time. And their meanings, from the eggs of the birds, the light between sunrise and sunset, the darkness between sunset and sunrise, have changed and become today, which means night and day. These two words first had a transitional meaning change and then their meaning was developed and expanded and became the current meaning of night and day.<br />Understanding the words of the Holy Quran is one of the criteria for understanding this divine book, and every commentator must rely on the meanings of the words to present his opinion and express his interpretation of the verse. In this article, an attempt has been made to examine the semantic evolution of the words Al-Lil and Nahar and to prove that although the semantic evolution of the word expresses more than one meaning for it. In this research, it has been tried to deal with it with a descriptive-analytical method, relying on semantics and mentioning some examples from the Holy Quran.<br />The words al-Lil and al-Nahar are two examples that in this writing and in the process of their semantic evolution have a different but related meaning to their original meaning, which has been addressed by relying on interpretive sources while explaining the verses.<br />According to the studies and researches carried out in the field of the semantic change of the words Al-Lil and Nahar and the study of its semantic evolution, it was discovered that these two words have undergone changes due to the passage of time. And their meanings, from the eggs of the birds, the light between sunrise and sunset, the darkness between sunset and sunrise, have changed and become today, which means night and day. These two words first had a transitional meaning change and then their meaning was developed and expanded and became the current meaning of night and day.<br />Understanding the words of the Holy Quran is one of the criteria for understanding this divine book, and every commentator must rely on the meanings of the words to present his opinion and express his interpretation of the verse. In this article, an attempt has been made to examine the semantic evolution of the words Al-Lil and Nahar and to prove that although the semantic evolution of the word expresses more than one meaning for it. In this research, it has been tried to deal with it with a descriptive-analytical method, relying on semantics and mentioning some examples from the Holy Quran.<br />The words al-Lil and al-Nahar are two examples that in this writing and in the process of their semantic evolution have a different but related meaning to their original meaning, which has been addressed by relying on interpretive sources while explaining the verses.<br />According to the studies and researches carried out in the field of the semantic change of the words Al-Lil and Nahar and the study of its semantic evolution, it was discovered that these two words have undergone changes due to the passage of time. And their meanings, from the eggs of the birds, the light between sunrise and sunset, the darkness between sunset and sunrise, have changed and become today, which means night and day. These two words first had a transitional meaning change and then their meaning was developed and expanded and became the current meaning of night and day.<br />relying on interpretive sources while explaining the verses.<br />According to the studies and researches carried out in the field of the semantic change of the words Al-Lil and Nahar and the study of its semantic evolution, it was discovered that these two words have undergone changes due to the passage of time. And their meanings, from the eggs of the birds, the light between sunrise and sunset, the darkness between sunset and sunrise, have changed and become today, which means night and day. These two words first had a transitional meaning change and then their meaning was developed and expanded and became the current meaning of night and day.آمده که تغییراتی در معنای واژگان قبل از نزول و بعد از نزول حاصل شده است، بهگونهای که بعضی واژگان قرآن، قبل از نزول و بعد از نزول معنای متفاوتی داشته اند اما در زمان نزول هریک دچار غرابت، قبض مفهومی، بسط مفهومی شدهاند. در شهریور سال 1401 نیز مقالهای تحت عنوان معناشناسی تاریخی و توصیفی واژه «تل» در قرآن کریم به نویسندگی حسن دهقان و همکاران منتشر شد که در این پژوهش به این نتیجه رسیدهاند که در دوران قبل از نزول قرآن در زبانهای سامی به معنای «علق» و «رفع» در عصر جاهلی، اسمهای «تل، تلیل، مِتل» به معنای «تپه، گردن و نیزه» متضمن معنای مرکزی برافراشتگی بوده است. در عصر نزول نیز این نتیجه حاصل شد که واژه «تل» با رویکرد گسترش معنایی، به معنای زمین انداختن از بلندی، با آمیزهای از مضامین قبل معنایی جامع را با خود به ارمغان داشته است. مقالهای دیگر به معناشناسی تاریخی و توصیفی واژه سبیل در قرآن پرداخته است که سید ابوالفضل سجادی و سحر محبی در سال 1391 آنرا به رشته تحریر در آورده است. در این پژوهش این نتیجه حاصل شد که واژه سبیل یکی از پرکاربردترین واژههای قرآنی است که در قرآن کریم بارها به آن اشاره شده است سیر معنایی این واژه با توجه به بافت معنایی آیات قرآن، معانی متعددی چون راه، ستمگری، دین، طاعت خدا و... را دارد. <br />پایاننامهای تحت عنوان معناشناسی تاریخی- توصیفی واژه «ضرب» در قرآن کریم با راهنمایی دکتر علی نظری به نویسندگی معصومه ساعدی نیز نگاشته شده که به این نتایج دست یافتهاند که معانی متعددی چون زدن، سفر کردن، پایکوبی، رویگردانی، مثالی برای بیان و توصیف و... دارد. <br />شایان ذکر است که تمایز نوشته پیشرو با موارد بالا در این است که تحول معنایی واژه اللیل و النهار با تکیه بر معنای معجمی و تفسیری به صورت تحلیلی با عناوین فرعی چون توسیع، تخصیص، انتقال که باعث ایجاد تغییر و دگرگونی واژه میگردد، بررسی شده است و به همین دلیل با پژوهشهایی که در گذشته انجام شده است تفاوت ویژهای دارد. <br />جستجو و درک مدلول عبارات و واژگان قرآن کریم بر اساس دلالت متعارف زبانی و توجه به معنای باطنی، مجازی و حقیقی واژگان، تبیین خلود و جاودانگی قرآن کریم، ارائه ابعادی از شگفتی و اعجاز قرآن کریم، اهدافی است که این پژوهش به دنبال پرداختن به آن است؛ لذا برای تبیین تحول معنایی به مباحثی چون چند معنایی و اشتراک لفظی که تحول معنایی از دل آن سرچشمه میگیرد و اساس این فرآیند است، میپردازیم.<br />2. ادبیات و مبانی نظری پژوهش <br />دلالت و معنا از جمله مباحثی است در سالهای اخیر مورد توجه معناشناسان قرار گرفته است. دانش معناشناسی، مطالعۀ علمی معناست. به عبارت دیگر، معناشناسی مطالعۀ معنی کلمات، عبارات و جملههاست و همیشه تلاش شده است که به معنای قراردادی واژهها بیشتر تکیه شود تا آنچه گوینده میخواهد بگوید، واژه را در موقعیت خاصی معنا کند (صفوی، 1387: 22) بعدها مبحث تغییر معنایی مطرح شد و گفته شد تغییر معنایی دارای اشکالی چون مجاز، توسیع و تخصیص معنایی است (فهمی حجازی، بیتا: 134)<br />2.1 چندمعنایی<br />اصطلاح چندمعنایی در نتیجه پیشرفت جانبی معناست یک کلمه واحد با معنای متعدد، یا لفظ مشترکی است که دارای تغییر معنایی است. این اصطلاح دلالت بر کلمهای واحد دارد که بر بیش از یک معنا در نتیجه کسب معنای جدید دلالت دارد (جبل، 1997:291) به نظر زبانشناسان ایرانی مانند محمدرضا باطنی که زبانشناس، فرهنگنویس، نویسنده و مترجم معاصر ایرانی است این است که واژه با چندین تصویر ذهنی رابطه میدهد و بین این تصاویر ذهنی نیز رابطه متقارب برقرار است. او برخلاف کسانی که وجود چند معنایی را عیب زبان میدانند، بر آن است که پدیده چندمعنایی در اقتصاد زبانی نقش ارزندهای دارد. (صفوی،1380 :55-53) کلمهی polysemy از اصل یونانی poly (کثیر، متعدد)، و semy (معنا) ترکیب شده به معنای چند معنایی و در زبان انگلیسی به این صورت آمده که به معنی این است که اگر یک واحد واژگانی از چند معنای متفاوت برخوردار باشد، در مقولهی چندمعنایی امکان طرح مییابند. (خلیل، 1998: 126) در چنین شرایطی، واژه چند معنا در فرهنگ لغت یک مدخل را به خود اختصاص خواهد داد و معانی متفاوتش زیر همان مدخل اصلی آورده میشود. (کامری و همکاران، 1384:123)<br />با توجه به آنچه از چند معنایی بیان گردید، در این نوشتار با عنوان تحول معنایی مطرح میگردد و با چند معنایی ارتباط نزدیکتری دارد. زیرا واژگان متحول هر چند معنای جدا از معنای قدیمی میپذیرد ولی بیارتباط با معنای اصلی نیست و این <br />معنا در طول معنای اصلی است نه در عرض آن. <br />2.2 معنای مرکزی <br />برخی زبانشناسان بر آنند که باید برای چند معنایی، باید به رابطهی میان معانی یک واژه توجه داشت یا یک معنای مرکزی میان معانی واژهی مشترک، وجود داشته باشد. در طرح چنین مسئلهای اگر میان معانی یک واژه، رابطهی معنایی وجود داشته باشد، آن را چند معنا مینامیم و اگر چنین رابطهای وجود نداشته باشد، هر یک از معانی واژه به کلمهای مستقل برمیگردند که با گذشت زمان، دارای یک تلفظ و نوشتار گشتهاند. مانند واژهی «حجر» که هستهی معنایی آن محفوظ بودن است، سپس به معانی مختلف در گذر زمان به کار رفته است: مثل «حجر»:( عقل)؛ زیرا انسان را از گمراهی حفظ میکند؛ «حجر»(سنگ)؛ زیرا به دلیل محکم بودن، محفوظ است؛ «حَجر الإنسان» (آغوش انسان)؛ زیرا وقتی کسی را در آغوش میگیرد، او را حفظ میکند؛ «حِجر»(حرام)؛ زیرا انسان را از حرام حفظhttps://jalc.sbu.ac.ir/article_105242_bc14ff4c546bbb664f20ba32b7580671.pdfدانشگاه شهید بهشتیپژوهشنامهٔ نقد ادب عربی2588-683515120241221The image of the beloved in Pre-Islamic poetry and its comparison with Islamic period Poetry
(based on: The Mu'allaqat and the Divan of Al-Mutanabbi)تصویر معشوق در شعر جاهلی و مقایسۀ آن با شعر دورۀ اسلامی با تکیه بر معلّقات سبع و دیوان متنبّی849910524310.48308/jalc.2024.236363.1335FAصباکاظمیانگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران0000-0003-1466-6877کاظمدزفولیان رادگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایراناحمدخاتمیگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهرانJournal Article202407241. Purpose and introduction<br />This research aims to examine the history of similes about the beloved in the pre-and post-Islamic period, to explore the position of simile as one of the most widely used rhetorical devices in Arabic poetry, and to show the commonalities and differences between these two periods in case studies.<br />2. Methodology<br />The research method in this article is descriptive-analytical and Statistical methods have also been used as necessary. It is worth mentioning that to achieve an objective and tangible result, the authors decided to choose similes from various rhetorical topics and limit it to the simile of the beloved, which is one of the broadest concepts in literary texts, and among the works composed in the Jahili period, The Mu'allaqat and the poems of the Islamic period up to (fourth century), choose " the Divan of Al-Mutanabbi" as the key works of these two periods and explore the image of the beloved in these two works. The obtained images compare with each other.<br /><br />3. findings<br />The findings of this article, which is based on extensive research for the doctoral thesis of the responsible author, are diverse and can be examined from various aspects, what is the result of this case study, in brief, is as follows:<br />- The poets of the Jahili era, especially the composers of the suspensions were familiar with rhetorical devices such as simile and metaphor, and most of their poems are mixed with a kind of simile, so that many examples of simile are used in their poetry.<br />- There are 17 non-repetitive similes about the beloved in the seven verses.<br />- The general simile in describing the beloved prevails over other types of simile.<br />- The similes of Jahili poets are generally of a perceptible type.<br />- Pre-Islamic poets have a realistic approach to describing the beloved.<br />- A comparison of the depiction of the beloved in the Mu'allaqat and the Divan Matnabi shows that until the fourth century of the lunar calendar, Arabic poetry was inclined to images close to reality and the use of thermal imagery was one of the most common types of similes. The way of looking at the beloved in both works is limited to the description of the physical dimensions of his existence, and the human emotions and spirits of the beloved have not been paid attention to.<br /><br />4. Discussion and results<br />- The authors of this article have sought answers to these questions, what are the similes of the lover in Jahili poetry from a technical and structural point of view? What was the type of view of the Jahili poet in the description of the beloved and female characteristics? Over time, what differences have been introduced in the construction and content of the similes of the beloved, which perhaps distinguish the beloved of the Islamic period from the pre_islamic lover ?<br />- The authors assume that similes in Jahili poetry have a basic, simple and complete structure, and the elements of the simile are often fully mentioned, and both sides of the simile are often sensual.- Paying attention to the beloved and female beauty in Jahili poetry by creating simple, realistic, and detail-oriented images, and over time, especially under the influence of the emergence of Islam and the revelation of the Qur'an, the eloquence of the images around the beloved has increased and strengthened and has a new face. A more imaginative picture of the beloved has been drawn, and wider dimensions of his existence have been taken into consideration.<br />- The third assumption is that poetry in the Islamic period usually has special complexities and more imagination in the construction and content of similes and presents a different image of the beloved. The research results show that:<br />- According to the predictions and hypothesis of the authors, the structure of the similes of the lover in the poems is simpler and more basic than the textual poetry, at the same time, the compound simile is used more in Jahili poetry than the textual poetry, which results in dynamic and novel images in the description of the beloved. Is; Probably, the detail-oriented and realistic view of the pre-Islamic Arabs on the world was effective in the formation of this type of simile.<br />- The poets Al-Alaqat and Mantabi are completely sensuous and nature-oriented in their imagery, and based on what this research showed, both of them used sensory similes to describe the beloved and borrowed tangible elements from watching the nature around them They have made parts of the body of women, so they have presented a real and understandable image of the beloved, which at the same time does not show any attention to the mental states and human emotions of the beloved. The reason for this similarity in the use of an analogy between these two works (pendants and textual poetry) of course needs independent research, however, the comparison of the characteristics of both lovers indicates a similar lover in the two selected samples.<br />- Probably, the tendency towards the characteristics of the beloved as it was formed in Arabic and Persian poetry in the centuries after the 5th and 6th centuries, in the Arabic poetry of the 4th century, which the narrator is known as the complete representative of it, was not very popular and the beloved was seen as they saw it. And they have wanted, they have described. With this description, the comparison of the images of the two lovers shows that there is not much difference in the chosen organs of the lover and the way of looking at the woman in the similes used, although the structure of the similes of the lover in Mantabi's poetry is more compact and advanced than Jahili's poetry. Of course, the similarity of the faces of two lovers from two different historical periods can strengthen the opinion of those who doubted the authenticity of Jahili's poetry.. هدف و مقدمه<br />این پژوهش بر آن است تا با بررسی پیشینه تشبیهات درباره معشوق در دوره پیش و پس از اسلام جایگاه تشبیه را به عنوان یکی از پرکاربردترین فنون بلاغی در شعر عربی بررسی کند و وجوه اشتراک و افتراق این دو دوره را در مطالعاتی موردی نشان دهد.<br /><br />2. روش شناسی<br />روش پژوهش در این مقاله توصیفی_تحلیلی است و بر پایه خوانش منابع تحقیق و مطالعه آراء و نظریات محققان صورت گرفته است و از آنجا که مباحث تحلیل مقاله نیاز به داده های اطلاعاتی داشت و داده ها می بایست بر پایه آمار تهیه و پردازش می شد لذا در حد ضرورت از روش های آماری نیز استفاده شده است. شایان ذکر است که برای دست یافتن به نتیجه ای عینی و ملموس، نویسندگان بر آن شدند تا از میان موضوعات متنوع بلاغی، تشبیه را انتخاب و آن را به تشبیه معشوق، که از گسترده ترین مفاهیم در متون ادبی است محدود کنند و از میان آثار سروده شده در دوره جاهلی، «معلقات سبع» و از میان آثار منظوم دوره اسلامی تا (قرن چهارم)، «دیوان متنبی» را به عنوان آثار شاخص این دو دوره برگزینند و تصویر معشوق را در این دو اثر بکاوند و تصویر به دست آمده را با یکدیگر مقایسه کنند.<br /><br />3. یافته ها<br />یافته های این مقاله که متکی به پژوهش گسترده ای برای رساله دکتر نویسنده مسئول است، متنوع و از جهات گوناگون قابل بررسی است، آنچه از این تحقیق موردی حاصل است به اجمال از این قرار است: <br />- شاعران دوره جاهلی به ویژه سرایندگان معلقات با علوم بلاغی از جمله تشبیه و استعاره مانوس بودهاند و غالب اشعار ایشان آمیخته به نوعی تشبیه است به گونه ای که نمونه های متعددی از تشبیه در شعر آنها به کار گرفته شده است. <br />- در معلقات سبع، 17 مورد تشبیه غیرمکرر درباره معشوق آمده است.<br />- تشبیه مجمل در توصیف معشوق بر انواع دیگر تشبیه غلبه دارد.<br />- تشبیهات شاعران جاهلی، جملگی از نوع محسوس به محسوس اند.<br />- شاعران جاهلی در وصف معشوق رویکردی واقع گرایانه دارند.<br />- مقایسه تصویرسازی معشوق در معلقات و دیوان متنبّی نشان می دهد که تا قرن چهارم هجری قمری شعر عربی متمایل به تصاویر نزدیک به واقع بوده و استفاده از تشبیه حسی به حسی از رایج ترین انواع تشبیه بوده است. نوع نگاه به معشوق در هر دو اثر منحصر به توصیف ابعاد تنانه ی وجود اوست و به عواطف و روحیات انسانی معشوق توجهی نشده است.<br /><br />4. بحث و نتایج<br />- نویسندگان مقاله حاضر در پی پاسخ به این پرسش ها بوده اند که تشبیهات معشوق در شعر جاهلی (مطالعه موردی: معلّقات) از لحاظ فنی و ساختاری چگونهاند؟ نوع نگاه شاعر جاهلی (مطالعه موردی: معلقات) در وصف معشوق و ویژگیهای زنانه چگونه بوده است؟ با گذر زمان چه تفاوت هایی در ساخت و محتوای تشبیهات معشوق راه یافته که احیانا معشوق دوره اسلامی(مطالعه موردی: متنبّی) را از معشوق جاهلی(مطالعه موردی: معلّقات) متمایز میکند؟<br />- فرض نویسندگان بر آن است که در شعر جاهلی _نظر به دیرینگی آن_ تشبیهات، ساختاری ابتدایی، ساده و کامل دارند و ارکان تشبیه غالبا به طور کامل ذکر شده و دو سوی تشبیه غالبا از نوع حسی اند. <br />- توجه به معشوق و زیبایی های زنانه در شعر جاهلی با خلق تصاویری ساده، واقعگرایانه و جزئینگر بروز یافته و در گذر زمان، به ویژه تحت تاثیر ظهور اسلام و نزول قرآن، بلاغت تصاویر پیرامون معشوق فزونی و قوت یافته و چهره تازهتر و خیال انگیزتری از معشوق ترسیم شده و ابعاد وجودی گستردهتری از او مورد توجه قرار گرفته است.<br />- فرض سوم آنکه شعر در دورۀ اسلامی قاعدتاً از پیچیدگیهای خاص و خیالانگیزیهای بیشتر در ساخت و محتوای تشبیهات برخوردار بوده و تصویری متفاوت از معشوق ارائه میدهد.<br />نتایج تحقیق نشان می دهد که :<br />- مطابق پیشبینی و فرضیه نویسندگان ساختار تشبیهات معشوق در معلقات نسبت به شعر متنبی سادهتر و ابتداییتر است در عین حال تشبیه مرکب در شعر جاهلی بیش از شعر متنبی به کار رفته که حاصل آن تصاویری پویا و بدیع در وصف معشوق است؛ احتمالا نگاه جزئینگر و واقعگرای اعراب جاهلی به جهان در شکل گیری این نوع تشبیهات موثر بوده است. <br />- شاعران معلّقات و متنبی در تصویرپردازی کاملاً حسی و طبیعت گرایند و بر اساس آنچه تحقیقات این پژوهش نشان داد هر دو صد در صد از تشبیهات حسی به حسی برای وصف معشوق بهره برده اند و عناصر محسوس را از تماشای طبیعت پیرامون خویش وام گرفته و به اجزایی از پیکر زنان مانند کرده اند، لذا تصویری واقعی و قابل درک از معشوق ارائه داده اند که در عین حال از توجه به حالات روحی و عواطف انسانی معشوق در آن نشانی نیست. علت این مشابهت در بهکارگیری تشبیه میان این دو اثر (معلقات و شعر متنبی) البته نیاز به تحقیق مستقل دارد با این حال مقایسه ویژگیهای هر دو معشوق حکایت از معشوق مشابهی در دو نمونه منتخب دارد.<br />- احتمالاً گرایش به ویژگیهای معشوق آنگونه که در قرون بعد از قرن پنجم و ششم در شعر عربی و فارسی شکل گرفته در شعر عربی قرن چهارم که متنبّی بهعنوان نماینده تام و تمام آن شناخته شده است، چندان رواج نداشته است و معشوق را آنگونه که میدیدهاند و میخواستهاند، توصیف کردهاند. با این وصف مقایسه تصاویر دو معشوق نشان میدهد که تفاوت چندانی در اعضای منتخب معشوق و نوع نگاه به زن در تشبیهات بهکار گرفته شده وجود ندارد هرچند ساختار تشبیهات معشوق در شعر متنبی به نسبت شعر جاهلی فشردهتر و پیشرفتهتر است. معالوصف شباهت سیمای دو معشوق از دو برهه تاریخی متفاوت میتواند نظر کسانی را که در اصالت شعر جاهلی تردید داشتهاند، تقویت کند.https://jalc.sbu.ac.ir/article_105243_2a2ce6dbbee06fd90e5dfb9ffa7d608e.pdfدانشگاه شهید بهشتیپژوهشنامهٔ نقد ادب عربی2588-683515120241221reading of Collingwood's reaction; In the analysis of Akkad's positivist methodology, relying on the book of Abu Nuwasخوانش "کنشگری دوبارۀ" کالینگوود؛ در تحلیل روششناسی پوزیتیویستی عقّاد، با تکیه بر کتاب "ابونواس"10011510524410.48308/jalc.2025.233757.1283FAعبداللهحسینیاستادیار گروه آموزش زبان و ادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665 تهران، ایرانJournal Article20231120Abbas Mahmoud Akkad is one of the forerunners of contemporary Egyptian literature and one of the important and influential intellectual figures of the Arab world who, in the guise of a literary critic, has thought a lot about the comparison between tradition and the new world. This article is the result of a study regarding the nature of Akkad's critical approach, according to the initial hypothesis, with the positivist tradition of Freud. Therefore, in the following lines, he tries to formulate his perception of Collingwood's theory of re-activism. Then, in the light of Sigmund Freud's opinions, while explaining and correcting the strains of Akkad's psychological criticism and the presuppositions hidden in the heart of these strains, based on which he criticizes Abu Nawas's poems, he tries to analyze them as well. Hence, it is not a purely literary discussion; That is, there is no mention of the literary properties and characteristics of criticism, but it has a philosophical tone and assumes the knowledge-giving and objectivity of literary propositions. <br />In the end, what is obtained shows that the critical approach of Akkad, from the methodological, epistemological and anthropological points of view, due to some philosophical fallacy challenges, despite its special popularity in the contemporary world, its application in the field of literary criticism is not justified. Let alone be the basis of moral value judgment. Therefore, it presents Collingwood's idea of activism again as a proposed model for a deeper understanding of the underlying and hidden layers of poets' lives.عباس محمود عقّاد، از جمله پیشآهنگان ادبیات معاصر مصر و از چهرههای مهم و تأثیرگذار روشنفکری جهان عرب است که در کسوت منتقد ادبی، در باب نسبتسنجی سنّت و جهان جدید بسیار اندیشیده است. این مقاله حاصل مطالعهای، با عنایت به کتاب ابونواس، در باب ماهیت رویکرد نقادانه عقّاد است که طبق فرضیه آغازین، با سنت پوزیتیویستی فروید همگرایی و همخوانی دارد. از این رو، در سطور پیش رو میکوشد ابتدائا تلقیِ خود را از تئوری کنشگری دوبارۀ کالینگوود، صورتبندی کند. سپس در پرتو آرای زیگموند فروید، ضمن تقریر و تنقیح سویههای نقد روانشناختی عقاد و پیشفرضهای نهفته در دل این سویهها که بر اساس آنها به نقد اشعار ابونواس پرداخته، به تحلیل آنها نیز همت میگمارد. از این رو، بحثی صرفا ادبی نیست؛ یعنی در آن از خواص و ویژگیهای ادبی نقد سخنی به میان نمیآید، بلکه صبغۀ فلسفی دارد و معرفتبخشی و عینیت گزارههای ادبی را مفروض میپندارد. در پایان آنچه حاصل میشود بیانگر این است که رویکرد نقدی عقّاد، از نظرگاههای روششناختی، معرفتشناختی و انسانشناختی، به دلیل پارهای چالشهای مغالطهآمیز فلسفی، علیرغم اقبال ویژه به آن در جهان معاصر، کاربست آن در حوزه نقد ادبی چندان موجّه نیست. چه رسد به اینکه مبنای ارزشداوری اخلاقی نیز قرار گیرد. از این رو، ایدۀ کنشگری دوبارۀ کالینگوود را به عنوان مدل پیشنهادی، جهت فهم عمیقتر لایههای زیرین و پنهان زندگی شعراء، ارائه میدهد.https://jalc.sbu.ac.ir/article_105244_b93b9f07421f77ef0ffa0ec5925323a6.pdfدانشگاه شهید بهشتیپژوهشنامهٔ نقد ادب عربی2588-683515120241221Exploring the Controversy of existence of Wāw al-Muqḥamah in the Holy Quran: A Comparative Analysis of Basran and Kufan Grammarians and an assessment of 30 Persian Translationsواکاوی اختلاف نحویان بصره و کوفه پیرامون وجود واو مقحمة در قرآن کریم و تحلیل انتقادی برگردان آن در 30 ترجمه فارسی قرآن11614110524510.48308/jalc.2024.231704.1242FAمحمدسعیدبیلکاراستادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران، تهران، ایران.مهدیارشیرازی فراشاهدانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.علیحاجی خانیدانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.Journal Article20230520Among all of the controversies between the grammarians of Basra and Kufa, the despute regarding "Iqḥām" of Wāw in Arabic is of particular importance due to the presence of numerous Quranic examples. The term "Wāw al-Muqḥamah" was coined by some early grammarians, such as Thaʽlab, to refer to a ‘Wāw’ whose presence or absence does not create a grammatical effect in speech and is therefore considered "al-Zā’idah". The grammarians of Kufa, especially al-Farrāʾ, believe in the existence of such a ‘Wāw’ in Arabic and, consequently, in the Holy Quran. On the other hand, the grammarians of Basra reject "Iqḥām" of Wāw in both the Quran and the Arabic language.This study aims to explain the dispute between these two influential schools of grammar concerning "Wāw al-Muqḥamah", and evaluate their opinions. Through collecting notable examples of this Wāw in the Quran, this study has chosen to adopt the opinion of the grammarians of Kufa. Furthermore, it has analyzed 30 Persian translations of the Holy Qur'an in terms of how this ‘Wāw’ is translated in 12 examples from the Qur'an. the results indicate that 47.7% of the translators' performance is consistent with Basrian's opinion, 23.6% are consistent with Kufian's opinion, and 27.7% include grammatically incorrect performance. Among them, Arfa and Sadegh Nobari are the most compatible with Kufian opinion with seven Kufian performances, while Meshkini is the most compatible with Basrian opinion with ten Basrian performances. The highest number of incorrect translations belongs to Haddad Adel with six incorrect translations.در میان مصادیق مورد نزاع نحویان بصری و کوفی که عدد آن ها بیش از صد مورد است، اختلاف در إقحام یا عدم إقحام واو در زبان عربی به خاطر وجود مصادیق متعدّد قرآنی، اهمیتی ویژه دارد. «واو مقحمة» که اختراع برخی از نحویان متقدّم نظیر ثعلب است، به واوی اطلاق میشود که وجود یا عدم وجودش در کلام تأثیر نحوی ایجاد نمیکند و به تعبیر دیگر، «زائده» است. در همین راستا، نحویان کوفه به خصوص فرّاء قائل به وجود چنین واوی در زبان عربی و به تبع آن قرآن کریم هستند و در مقابل نحویان بصره زیادت واو را، چه در قرآن و چه در زبان عربی، نمیپذیرند. پژوهش حاضر، ضمن تبیین اختلاف این دو مکتب تأثیرگذار نحوی درباره واو مقحمة، به سنجش آرای ایشان پرداخته و ضمن جمع آوری مصادیق قابل توجه قرآنی از این «واو»، رأی نحویان کوفه را برگزیدهاست. سپس به نقد و بررسی عملکرد سی ترجمه فارسی قرآن کریم در ارتباط با چگونگی برگردان این واو در 12 شاهدمثال قرآنی پرداختهاست. نتایج تحقیق نشان میدهد 47.7% از مجموع عملکرد مترجمان مطابق نظر بصری، 23.6%، ترجمهها مطابق نظر کوفی و 27.7% موارد نیز عملکردی نادرست از نظر نحوی را دربرمیگیرد. در این میان بیشترین تطابق با نظر کوفیان از آن ارفع و صادق نوبری با 7 عملکرد کوفی و بیشترین تطابق با نظر بصریان از آن مشکینی با 10 عملکرد بصری است. بیشترین تعداد ترجمه نادرست نیز متعلق به حدادعادل با 6 ترجمه نادرست است.https://jalc.sbu.ac.ir/article_105245_35c945ed5f0a6233c650fe0b9297ca57.pdfدانشگاه شهید بهشتیپژوهشنامهٔ نقد ادب عربی2588-683515120241221Analyzing explicit and implicit intertextuality in the play "Al-Hussein, a rebel and a martyr" by Abd al-Rahman al-Sharqawi, based on the theory of intertextuality of Gerard Genetواکاوی بینامتنیت صریح و ضمنی در نمایشنامه«الحسین ثائراً و شهیداً» اثرعبد الرحمن الشرقاوی، بر اساس نظریهی بینامتنیت ژرار ژنت14215810524910.48308/jalc.2024.230729.1220FAنجمهدهقاندانشجوی دکتری زبان عربی و ادبیات عرب دانشگاه آزاد کرجیوسفهادی پور نهزمیاستاد گروه ادبیات عرب دانشکده زبانهای خارجه دانشگاه ازاد کرجفرهاددیو سالاراستادگروه ادبیات عرب دانشکده زبان های خارجه دانشگاه آزاد کرجJournal Article20230221Gérard Genet (1930/2018) believes that no text is original, but rather the expression of previous texts. He considers the presence of elements or elements from previous texts in the current text as intertextuality and divides it into three categories: explicit, non-explicit and implicit. he does. Many writers have established intertextual relationships between their content and previous books with subjects such as religion and history in order to elevate their writing. Abd al-Rahman al-Sharqawi (1921/1987 AD) is a Sunni and Jamaat, and the play "Al-Hussain Tha'er and Martyr" is his work, which is related to the event of Ashura, which is an important part of Shia culture. Examining the intertextual relationship between the author and the nobility of the past texts seems to be necessary for the correct expression and away from the problems in this work. The findings show that, in order to improve his writing without sectarian bias, Sharghavi quoted Ashura and used authentic texts in places of his work to increase the scientific reliability and credibility of the work in an academic way. He was successful in the intertextual relationship with religious texts. But he has not been very successful in historical intertextuality and it seems that he has relied on his mind in describing some events.ژرار ژنت (1930/2018م) معتقد است، هیچ متنی اصیل نیست، بلکه واگویهی متون پیشین است .او حضور عنصر یا عناصری از متون پیشین در متن حاضر را تحت عنوان بینامتنیت میداند و آن را به سه دسته صریح، غیر صریح و ضمنی تقسیم میکند. نویسندگان بسیاری با داشتن زمینههای اعتقادی جهت تعالی بخشیدن به نوشتار خود میان مطالب خویش و کتب پیشین با موضوعاتی همچون دینی و تاریخی ارتباط بینامتنی برقرار کردهاند. عبد الرحمن الشرقاوی (1921/1987م) از اهل سنت و جماعت است و نمایشنامهی «الحسین ثائراً و شهیداً» اثر اوست که در رابطه با واقعه عاشورا است که جزء مهمی از فرهنگ شیعه میباشد. بررسی رابطه بینامتنی و اشراف نویسنده بر متون گذشته جهت بیان صحیح و به دور از اشکال در این اثر امری ضروری به نظر میرسد که این جستار با روش کتابخانهای و با رویکرد تحلیلی-توصیفی به این مهم پرداخته است. یافتهها نشان میدهد، شرقاوی در راستای ارتقاء نوشتار خود بدون تعصب فرقهای ، به نقل عاشورا پرداخته و از متون معتبر در جای جای اثر خود بهره جسته است تا بر وثاقت علمی و اعتبار اثر به شیوهی آکادمیک بیفزاید او در رابطه بینامتنی با متون دینی موفق بوده ولی در بینامتنیت تاریخی چندان موفق عمل ننموده و به نظر میرسد در بیان برخی حوادث بر ذهن خود تکیه داشته است.https://jalc.sbu.ac.ir/article_105249_49826883f5dee62ff8e38dce367029ee.pdfدانشگاه شهید بهشتیپژوهشنامهٔ نقد ادب عربی2588-683515120241221Analysis of the synonymy and semantic differences between the words "Be'er" and "Jobb" in the Holy Quran from the perspective of Semitic languagesواکاوی ترادف و تفاوت معناشناختی واژه «بئر» و «جب» در قرآن کریم از منظر زبانهای سامی15917710525010.29252/jalc.2023.228107.1172FAفاطمهزارعیدانشجوی دکتریصغریفلاحتیدانشگاه خوارزمیJournal Article20220723Among the Qur'anic synonyms for which the commentators did not distinguish semantically, the words "be'er" and "jobb" are considered. The word "be'er" is one of the Qur'anic variations that is mentioned in verse 45 of Surah Al-Hajj, but the word "Jobb" has been used twice and only in Surah Yusuf. Linguists and Quranic scholars believe that these two words have Arabic roots and the only difference is in their depth. But the truth seems to be the opposite of this claim. This led the leading paper to discuss the roots of words in the Semitic language family (Arabic, Hebrew and Aramaic) and to study these words in a descriptive-analytical and comparative manner and with reference to historical religious events. The findings indicate that the word "be'er" is one of the words used in the Semitic languages, but from exactly which of the Semitic language groups does it belong to the other groups? But the word "Jobb" is clearly Aramaic in origin, and the reason why God Almighty uses the word Aramaic in Surah Yusuf is that the historical evidence is that the Prophet Ibrahim and all his descendants were from Harran. Their language was either distinctly Aramaic or they spoke Aramaic influenced by Aramaic.از جمله مترادفهای قرآنی که مفسران تفاوت معناشناختی خاصی برای آنها قائل نشدند، واژگان «بئر» و «جب» بهشمار میرود. واژه «بئر» یکی از تکامدهای قرآنی است که در آیه 45 سوره مبارکه حج آمده است اما واژه «جب» دو مرتبه و صرفا در سوره شریفه یوسف بهکار رفته است. لغتشناسان و عالمان قرآنی معتقداند این دو کلمه دارای ریشه عربی میباشد و تفاوت صرفا در میزان عمق آنهاست؛ اما به نظر میرسد حقیقت امر خلاف این مدعی باشد. این مسأله موجب شد تا جستار پیشرو ریشه واژگان مذکور را در خانواده زبانی سامی (عربی، عبری و آرامی) مورد بحث قرار داده و با روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی و استناد به وقایع تاریخی دینی به بررسی این واژگان پردازد. یافتهها حاکی از آن است که واژه «بئر» جزء واژگانی است که در زبانهای سامی کاربرد دارد اما دقیقا مشخص نیست از کدام یک از گروه زبانی سامی وارد سایر گروهها شده است؛ اما واژه «جب» مشخصا دارای ریشه آرامی بوده و دلیل این که پروردگار جهانیان در سوره یوسف از یک واژه آرامیالاصل استفاده میکند این است که براساس شواهد تاریخی، ابراهیم نبی و تمامی نوادگان او اهل حران بودند و گفته میشود زبان آنها یا بهطور مشخص آرامی بوده و یا به زبان اکدی متاثر از آرامی سخن میگفتند.https://jalc.sbu.ac.ir/article_105250_76b13fbd8a62c32844be28856c99c270.pdfدانشگاه شهید بهشتیپژوهشنامهٔ نقد ادب عربی2588-683515120241221Manifestations of Honor and Chivalry in Diwan Abi Firas Al-Hamdaniتجلّیات النّبل والمروءة فی دیوان أبی فراس الحمدانی17819410525110.48308/jalc.2025.232362.1254FAابوالفضلرضائیدانشیار دانشگاه شهید بهشتیعلیپورحمدانیاندانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید بهشتیحجترسولیگروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی تهرانJournal Article20231211Honor and chivalry are among the most famous characteristics that Arabs have been fond of since ancient times. Chivalry overshadowed the words and deeds of the ancient Arabs to the point that it became the scales on which every deed and word was measured. Abi Firas Al-Hamdani is one of the most famous poets of the Abbasid era. He is a captive prince whose Diwan is full of moral and human tendencies. Many books and researches have been written about Abi Firas's Diwan. It has Abbasi. Some of these works have analyzed “Al-Rumiyyat” of this poet, his pride and lyricism from different point of views; a fact that suggests the importance of the poet and his influence in the Abbasid period. This research intends to deal with the manifestations of honor and chivalry in the Diwan of Abu Firas Al-Hamdani. Chastity, forgiveness when in power, dignified love, wisdom, patience and self-esteem are the most important manifestations of honor and chivalry that this research has achieved after studying his Diwan and analyzing the relevant evidence relating to these two aforementioned manifestations. One of the most important results that this study has achieved is that the two characteristics of forgiveness w<br />Honor and chivalry are among the most famous characteristics that Arabs have been fond of since ancient times. Chivalry overshadowed the words and deeds of the ancient Arabs to the point that it became the scales on which every deed and word was measured. Abi Firas Al-Hamdani is one of the most famous poets of the Abbasid era. He is a captive prince whose Diwan is full of moral and human tendencies. Many books and researches have been written about Abi Firas's Diwan. It has Abbasi. Some of these works have analyzed “Al-Rumiyyat” of this poet, his pride and lyricism from different point of views; a fact that suggests the importance of the poet and his influence in the Abbasid period. This research intends to deal with the manifestations of honor and chivalry in the Diwan of Abu Firas Al-Hamdani. Chastity, forgiveness when in power, dignified love, wisdom, patience and self-esteem are the most important manifestations of honor and chivalry that this research has achieved after studying his Diwan and analyzing the relevant evidence relating to these two aforementioned manifestations. One of the most important results that this study has achieved is that the two characteristics of forgiveness w<br />Honor and chivalry are among the most famous characteristics that Arabs have been fond of since ancient times. Chivalry overshadowed the words and deeds of the ancient Arabs to the point that it became the scales on which every deed and word was measured. Abi Firas Al-Hamdani is one of the most famous poets of the Abbasid era. He is a captive prince whose Diwan is full of moral and human tendencies. Many books and researches have been written about Abi Firas's Diwan. It has Abbasi. Some of these works have analyzed “Al-Rumiyyat” of this poet, his pride and lyricism from different point of views; a fact that suggests the importance of the poet and his influence in the Abbasid period. This research intends to deal with the manifestations of honor and chivalry in the Diwan of Abu Firas Al-Hamdani. Chastity, forgiveness when in power, dignified love, wisdom, patience and self-esteem are the most important manifestations of honor and chivalry that this research has achieved after studying his Diwan and analyzing the relevant evidence relating to these two aforementioned manifestations. One of the most important results that this study has achieved is that the two characteristics of forgiveness w<br />Honor and chivalry are among the most famous characteristics that Arabs have been fond of since ancient times. Chivalry overshadowed the words and deeds of the ancient Arabs to the point that it became the scales on which every deed and word was measured. Abi Firas Al-Hamdani is one of the most famous poets of the Abbasid era. He is a captive prince whose Diwan is full of moral and human tendencies. Many books and researches have been written about Abi Firas's Diwan. It has Abbasi. Some of these works have analyzed “Al-Rumiyyat” of this poet, his pride and lyricism from different point of views; a fact that suggests the importance of the poet and his influence in the Abbasid period. This research intends to deal with the manifestations of honor and chivalry in the Diwan of Abu Firas Al-Hamdani. Chastity, forgiveness when in power, dignified love, wisdom, patience and self-esteem are the most important manifestations of honor and chivalry that this research has achieved after studying his Diwan and analyzing the relevant evidence relating to these two aforementioned manifestations. One of the most important results that this study has achieved is that the two characteristics of forgiveness wالنّبل والمروءة من أشهر الصّفات التی هام بهما العربی منذ قدیم الزّمن فأصبحتا تسیطر علی أقواله وأعماله وصار یقاس علیهما کلّ قول وفعل. یعدّ أبو فراس من أشهر شعراء العهد العبّاسی وهو الأمیر الأسیر الذی زخر دیوانه بالنّزعات الأخلاقیة والإنسانیة. تعرّض دیوان أبی فراس للکثیر من الدّراسات والکتب التی تناولت تحلیل الرّومیات والفخر والغزل من مناحٍ مختلفة ممّا یحکی عن أهمیة شعر أبی فراس وأثره فی العهد العبّاسی. حاول هذا المقال أن یسلّط الضّوء على تجلیّات النُّبل والمروءة فی دیوان أبی فراس الحمدانی وفقا للمنهج الوصفی التحلیلی. العفّة والعفو عند المقدرة وقبول الحبّ بکرامة والحلم والأنفة من أشهر ملامح النّبل والمروءة التی توصّل البحث إلیها بعد إمعان النّظر فی دیوان أبی فراس الحمدانی. تناول هذا البحث تحلیل الملامح المذکورة وأهمّ الأبیات المرتبطة بها ومن أهمّ النّتائج التی توصّل إلیها هذا المقال هی أنّ صفتی العفو عند المقدرة والأنفة من الصّفات الأکثر التصاقاً بشخصیة الشّاعر بحیث حاول الشّاعر أن یستخدم صفة العفو عند المقدرة فی ألطف مدارجها وهی حمایة النّساء وشفاعتهن وکذلک صفة الأنفة عند الشّاعر فهی بلغت أقصی مدارجها حیث أنف أبی فراس کلّ الأنفة من العدو نظراً لعظم نفسه فرافقت الأنفة والتجلّد الشّاعر حتّی فی ساعات الاحتضار.https://jalc.sbu.ac.ir/article_105251_3c5e75a45e72058d5cd4531a8a409f5d.pdfدانشگاه شهید بهشتیپژوهشنامهٔ نقد ادب عربی2588-683515120241221A linguistic study of the mechanisms of textual interconnection in the seventh supplication from Sahifa al-Sajjadiyya in the light of textual linguisticsمقاربة لسانیة لآلیات الترابط النصیّ فی الدعاء السابع من الصحیفة السجادیة علی ضوء منهجیة رقیة حسن ومایلکل هالیدای19521210525210.48308/jalc.2025.234447.1294FAسید احمدموسوی پناهدانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایرانJournal Article20240116introduction<br />Linguistic studies have recently branched out, which has led to the development of study approaches to literary text in a striking and clear manner, after the focus was on the sentence as a linguistic unit capable of analysis for a long time.Note that text linguistics seeks to process texts and reveal their cohesion by researching how the text and its component parts are interconnected, as well as by highlighting the linguistic elements that contribute to making the text a single, self-contained unit distinct from others. In this research, we discuss the seventh supplication of the Sahifa al-Sajjadiyyah supplications, in order to study the elements of textual harmony and coherence represented by referral, substitution, deletion, and...as well as semantic relationships such as preference after generalization, cause and effect, and phonetic consistency.It has become apparent that each of these elements played an important role in the beauty and cohesion of this supplication. The way to achieve this is that the researcher in each paragraph comes with an introduction and then statistical tables for each element. On the basis of these elements, the impact of these elements on creating literary creativity is discussed. Research questions<br />-What are the most prominent elements that played a role in the cohesion of the text in this supplication?<br />-What is the role of textual coherence mechanisms in the consistency of the text in this supplication?<br />Hypotheses<br />There are different elements and tools that were used in this supplication in order to make it coherent, such as deletion, referral, substitution, position of speech, and phonetic consistency represented by rhythm and semantic relationships.<br />The mechanisms of textual coherence played a clear role in cohesiveness of the text and creating creativity and beauty in it, by attaching the previous part to the later part, so the supplication appeared as if it were one cohesive unit.<br />Methodology<br />This study, through the descriptive-analytical approach, seeks to shed light on the elements of coherence in the seventh supplication of the Sahifa al-Sajjadiyya supplications, to study the intertwined and interconnected relationships in it, while analyzing statistics and explaining their role and contribution in achieving coherence.<br />Results and Discution<br />The issue of textual cohesion is considered a pivotal issue in linguistic studies, especially studies interested in the phenomenon of textual cohesion in literary texts, because it is considered one of the fundamental premises in the construction and formulation of any text. The phenomenon of textual cohesion revolves around the connection between parts of the text to make it harmonious and cohesive. The most famous tools that are used in such studies to detect harmony within a text are: all kinds of referral, replacement, deletion, inclusion, repetition, linking or connection, and so on. This means that textual cohesion is a necessary characteristic in every literary text, the use of which leads to transforming the text into a single alloy of cohesive parts. Among the results of the study we have in hand is that the elements of consistency in this supplication have contributed significantly to the interconnection of its parts and the connection between the earlier and later parts of the text so that it appears as if it is all one sentence serving one purpose. These tools also sometimes contributed to the desired brevity, as in the aforementioned models of deletion. Likewise, the combination led to coloring the speech in different colors of the statement to drive away boredom from the listener. All kinds of verbal and textual referrals contributed to the consistency of the supplication paragraphs through the interconnection of the text and connecting the earlier with the later in the words.The elements of textual coherence, especially the “place of discourse” element, clearly resulted in the sequence of ideas and made them follow the order of the introductions in order to obtain the results. The deletion in this supplication allows for brevity and leaves a gap for the recipient to continuously search the text to fill the gap and discover what is missing, thus opening the way for the reader to be one of the parties involved in finding and understanding the text.<br />Conclusion<br />It became clear through the linguistic approach that the linguistic elements performed a major function in linking the parts of this supplication to each other, so that the text, despite the multiplicity of sentences contained in it, was transformed into a single cohesion, and that these elements were what brought beauty to the text of the supplication to the extent that if we had missed them in it, it would have become scattered and fragmented and would not serve its purpose and would not have served its purpose. Get the creativity available now. The study at hand attempts to address textual cohesion in the following forms. First, grammatical consistency, which is the connection of phrases and sentences with each other through linguistic means such as referral, substitution, deletion, and linking. Secondly, lexical consistency. This type of consistency includes: cohesion and repetition, and thirdly, semantic relationships. This section includes detail after summary, position of discourse, causality, and generality.مسألة التماسک النصیّ تُعدّ قضیة محوریة فی الدراسات اللسانیة لاسیما الدراسات المهتمة بظاهرة الترابط النصی فی الأعمال الأدبیة ذلک لأنها تعد من المقدمات الجوهریة فی بناء أیّ نصّ وصیاغته. وظاهرة التماسک النصی یدور مفهومها حول الارتباط بین أجزاء النص لیجعله منسجما ومتماسکا. وأشهر الأدوات التی تُوظَّف فی مثل هذه الدراسات للکشف عن الانسجام داخل النص هی: الإحالة بأنواعها والاستبدال والحذف والتضام والتکرار والربط أو الوصل وغیر ذلک، وهذا یعنی أن التماسک النصی خاصیة ضروریة فی کل نص أدبی یؤدی توظیفه إلی تحویل النص إلی سبیکة واحدة متلاحمة الأجزاء. ترید هذه الدراسة من خلال المنهج الوصفی- التحلیلی واعتمادا علی المنهجیة اللسانیة لرقیة حسن ومایکل هالیدای تسلیط الضوء علی عناصر الاتساق فی الدعاء السابع من أدعیة الصحیفة السجادیة لتدرس العلاقات المتشابکة والمترابطة فیه مع تحلیل الإحصائیات وبیان دورها ومساهمتها فی تحقیق التماسک. ومن النتائج التی توصلت إلیها الدراسة التی بین أیدینا هی أن عناصر الاتساق فی هذا الدعاء قد ساهمت بشکل ملحوظ فی ترابط أجزاءه وإیصال السابق بما یلیه من أجزاء النص لیظهر کأنه کله جملة واحدة تفید غرضا واحدا ولو لا هذا الاتساق لتباعدت أجزاءه ولکانت مشتتة متفرقة؛ بالإضافة إلی هذا فإن هذه الأدوات ساهمت تارة فی الإیجاز المرغوب فیه کما فی نماذج الحذف المذکورة وکذلک أدی التضام إلی تلوین الخطاب بألوان مختلفة من البیان لیطرد السأم عن السامع والمتلقی ویجعله یتفاعل مع النصّ نفسیا.تشعبت الدراسات اللسانیة حدیثا مما أدی إلی تطور المقاربات الدراسیة للنص الأدبی بشکل ملفت وواضح، بعد ما کان الترکیز علی الجملة باعتبارها وحدة لسانیة قابلة للتحلیل زمنا طویلا. علما أن لسانیات النص تسعی فی طریق معالجة النصوص وکشف تماسکها عبر البحث فی کیفیة ترابط النص والأجزاء المکونة له وکذلک عبر إبراز العناصر اللغویة التی تساهم فی جعل النص وحدة واحدة قائمة بذاتها متمیزة عن غیرها. فی هذا البحث نتطرق إلی الدعاء السابع من أدعیة الصحیفة السجادیة لندرس خلال ذلک عناصر الانسجام والترابط النصی المتمثلة بالإحالة والاستبدال والحذف و....کذلک العلاقات الدلالیة کالتفضیل بعد الإجمال والسبب والمسبب والاتساق الصوتی وقد ظهر أن کل عنصر من هذه العناصر کان قد لعب دورا هاما فی جمال هذا الدعاء وتماسکه والسبیل إلی ذلک أن الباحث فی کل فقرة یأتی بتمهید ثم بجداول إحصائیة لکل عنصر. وعلی أساس هذه العناصر یناقش أثر هذه العناصر فی إیجاد الإبداع الأدبی محاولا إزاحة الستار من أمام أعین المتلقی کی یفطن بشکل أجلی لموضع الجمال فی هذا الدعاء کما تجلّی من خلال المقاربة اللسانیة أنّ العناصر اللسانیة أدت وظیفة کبیرة فی ترابط أجزاء هذا الدعاء ببعض بحیث إن النص تحول رغم تعدد الجمل الواردة فیه إلی لحمة واحدة وأن هذه العناصر هی التی جلبت الجمال لنص الدعاء لدرجة أننا لو افتقدناها فیه لأصبح مشتتة ومجزأ لا یؤدی غرضه ولم یحصل الإبداع المتوفر فیه حالیا. الدراسة التی بین أیدینا تحاول معالجة الترابط النصی بأشکاله التالیة أولا الاتساق النحوی وهو ترابط العبارات والجمل مع بعض عبر وسائط لغویة کالإحالة والاستبدال والحذف والربط. ثانیا الاتساق المعجمی ویشمل هذا النوع من الاتساق: التضام والتکرار وثالثا العلاقات الدلالیة وهذا القسم یضم کلا من التفصیل بعد الإجمال و موضع الخطاب والسببیة والعموم.تم توظیف کل من آلیة الإحالة والاستبدال والحذف والوصل والاتساق المعجمی فی نص هذا الدعاء من أجل ربط أجزاءه، وفی هذا الصدد ساهمت الإحالة بأنواعها المقامیة والنصیة باتساق فقرات الدعاء وذلک من خلال ترابط النص وإیصال السابق بما یلیه من الکلام. أسفرت عناصر الترابط النصی لا سیما عنصر "موضع الخطاب" بشکل واضح عن تسلسل الأفکار وجعلها تترتب ترتیب المقدمات لحصول النتائج. کان للتکرار لا سیما التکرار المعنوی أثر بلیغ فی تأکید بعض الأغراض مع تحاشی الألفاظ المکررة التی قد تجلب الممل والسأم لدی المتلقی. ساعد التضام بالإضافة إلی اتساق النص فی تلوین الخطاب بألوان مطرزة متعددة تبعث فیه النشاط والحیویة داخل نص الدعاء وتطرد الروتین والإیقاع المکرر. کما أن دراسة الاستبدال فی هذا الدعاء تُظهر أن هذا الأسلوب ساعد المتلقی فی استیعاب النص أکثر وحال دون حیرته فی ربط بعض العناصر ببعض. تمکن الحذف فی هذا الدعاء من الإیجاز وترک فجوة تحتّ المتلقی علی البحث فی النص باستمراریة لسدّ الفراغ واکتشاف ما نقص منه وبذلک فتح المجال للقارئ لیکون أحد الأطراف المشارکة فی إیجاد النص وفهمه. استُخدِمَت العلاقات الدلالیة کالتفصیل بعد الإجمال فی ترابط النص من خلال ذکر الفکرة موجزة تحثّ السامع علی مواصلة الاستماع لیأتی بعد ذلک بالتفصیل کالدلیل علی ما ذکر من کلام فی البدایة مع التأکید لأن الکلام فی مثل هذا الأسلوب یذکر الشیء الواحد مرتین مرة فی داخل الإجمال وأخری فی بطن التفصیل.یشکل الاستبدال ملمحا ذا أهمیة من ملامح هذه الدعاء إذ یلجأ إلیه الإمام علیه السلام فی أکثر من موضع لربط أجزاء الکلام ببعضه. وقد ساهم هذا الأسلوب بشکل جلی فی تماسک النص عبر عدة وسائل: أولا الإیجاز والاقتصاد فی کمیة الألفاظ، حیث نجد أن المتکلم بدل أن یعید مجموعة من الألفاظ یلخصها بتعبیر مقتصر یغنی عن إعادتها کما لاحظنا هذا فی النموذج الأول إذ إن قوله (فیما شکوت) أغنی عن مجموعة من الألفاظ لا یقتضی المقام إلا إیجازها وهذه الألفاظ هی کما جاء فی الرسم البیانی (وقد نزل بی یا رب ما قد تکأذنی ثقله وألم بی ما قد بهظنی حمله....) وکذلک فی النموذج الثانی جاء الاستبدال الاسمی لیحلّ محل مجموعة من التعابیر ومثل هذا الأسلوب یسهل علی القاصّ والناصّ عملیة الربط وطرح الألفاظ حسب المقام وما تتطلبه الحاجة. ثانیا یوجد فی الاستبدال نوع التوکید لأن فی هذه عملیة یوجد عنصران هما: البدل والمبدل منه، والبدل یذکر مرتین مرة فی داخل المبدل منه وتارة أخری فی الاستبدال کما شاهدنا هذا الأمر فی الجداول المذکورة آنفا. ثالثا أن الاستبدال فی هذا الدعاء ساهم فی استمراریة المعنی من خلال إیصال المعنی السابق باللاحق دون تکرار الوحدة اللغویة. ومن أنواع الاستبدال الذی یساهم فی اختزال الکلام وربطه ببعض مع إفادة معنی التأکید دون التکرار استخدام اسم الاشارة کما فی قوله: (فافعل بی ذلک) حیث إنّ (ذلک) سدت مسد (ما منیتُ به) وقوله (ما وقعتُ فیه) ومثل هذا واضح دوره فی الربط وتماسک النص.https://jalc.sbu.ac.ir/article_105252_c1a1a491bb13e7cbc5a299955edd2097.pdf