نویسندگان
1
دانشگاه اراک
2
دانشگاه اراک، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه زبان و ادبیات عرب
3
دانشگاه اراک- دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه زبان و ادبیات عرب
,
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
10.48308/jalc.2024.232026.1252
چکیده
کشف لایههای نهفته وپنهان یک متن که با مشارکت پویا ونگرش خلاقانه خواننده حاصل میگردد، موجب ارزشمند شدن وبازتولید معانی مبهم و دورازذهن میگردد؛ ادیب ونویسنده حاذق وخلاق، از طریق شیوه غیرمستقیم کلام، خواننده را به تلاش فکری وامیدارد واینگونه میزان اثرگذاری سخن خویش به مخاطب را افزایش میدهد. جرجانی بین نظم ومعنا ارتباط مستحکمی برقرار میکند. وی با پایهگذاری نظریه نظم خود، مسئله معنایمعنا را مطرح نمود ومتون را از یک ساختار ثابت وساکن به فرایندی زنده وپویا تغییر داد. در این میان استعاره بهعنوان یکی از مهمترین نمودهای معنایمعنا، نقش بهسزائی در این فراگرد ایفا میکند. پژوهش پیشرو در پی بررسی معنایمعنا در خطبه شقشقیه، بر اساس نظریه نظم جرجانی است که استعاره بهعنوان محور اصلی آن مورد کنکاش قرار گرفته است. پیبردن به مقصود ومراد اصلی امام علی(ع)، در جملههایی که دارای لایههای چندگانه میباشند، از جمله اهداف این پژوهش است؛ نتایج این مقاله که به روش تحلیلی – توصیفی انجام شده، حاکی از آن است که امیرمؤمنان (ع) در جایجای این خطبه، امور انتزاعی وغیرقابلفهم را در قالب استعاره و به طور ملموس تبیین نموده است. وجود عناصر انسجامبخش و نظمآفرین در عبارات، از جمله: نوع جملات بهکاررفته، نحوه استفاده از اصطلاحات و واژگان، ارجاع و جایگزینی، حذف، ادات ربط و... منجر به ایجاد بافتی منسجم و روابطی متقابل در خطبه گردیده که در نتیجه آن معنا غنا یافته است.
قرآن کریم.
نهجالبلاغه (1386). مترجم محمد دشتی، تهران: نشر آدینه سبز.
آذرنژاد، شکوه (1385). مطالعه مفهوم انسجام واژگانی در قرآنکریم، پایاننامه کارشناسیارشد دانشگاهپیامنور.
ابراهیمعثمان، أسامة عبدالمالک(2001م). ظواهر أسلوبیه وفنیه فی سورة النحل، اشراف الدکتور خلیلعوده، رسالة ماجستیر فی اللغه العربیه بکلیه الآداب فی جامعه النجاح الوطنیه.
ابنمنظور الانصاری الرویفعی الافریقی، محمدبنمکرم بنعلی، ابوالفضل(1998م). لسانالعرب، بیروت: دارصادر.
ابنابیالحدید، عبدالحمید بن هبه الله(1404)، شرح نهجالبلاغه، مکتبه مرعشی نجفی، تحقیق محمد ابراهیم ابوالفضل.
الأزهری، محمدبن احمد(بیتا)، تهذیب اللغه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
بحرانی، علیبنمیثم(بیتا)، شرح نهجالبلاغه، بنیاد پژوهشهای اسلامی، مرکز دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانهای قائمیه اصفهان.
بحرانی، کمالالدین میثم بن علی(1981)، شرح نهجالبلاغه، بیروت: دارالعلم الإسلامی.
جرجانی، عبدالقاهر (2014). اسرارالبلاغه. مصر: دارالمنار.
جرجانی، عبدالقاهر (1984)، دلائلالاعجاز، تعلیق محمود محمد شاکر، قاهره: مکتبه الخانجی.
جمعی، لمین(2019م). «المعنی ومعنیالمعنی فی ضوء الانزیاح الأسلوبی عند عبدالقاهرالجرجانی من خلال کتابه دلائلالاعجاز»، کلیه الآداب واللغات جانفی ، ش24، 163 - 177.
حمادیالعبیدی، عادلهادی (۲۰۱۲م).«قضیه اللفظ والمعنى»، سنه ١٤٣۳هجریه– ٢٠١٢میلادیه، العدد(٢٠١).
دفعاله، وفاء ابوالحسن ومحمدداؤد، محمد (بیتا). «الإنزیاح الدلالی: دراسه تطبیقیه من خلال نظریهالنظم».
الزمخشری، ابوالقاسم محمودبنعمر(1993م). اساسالبلاغه، تحقیق محمود محمدشاکر، القاهره: مطبعه المدنی.
سجادی، سیدابوالفضل، هادیفرد، فریبا(1392ش). «بررسی واژگان متقاربهالمعنی در خطبه شقشقیه نهجالبلاغه بر اساس شیوه جانشینی وهمنشینی واژگان». فصلنامه تخصصی تفسیر، علوم قرآن وحدیث، سال پنجم، شماره هجدهم.
سیبویه، أبوبشر عمروبنعثمان. (1410). الکتاب، بیروت: مؤسسه الأعلمی.
الصافی، محمود بن عبدالرحیم(1418ق). الجدول فی اعراب القرآن الکریم. بیروت: مؤسسه الإیمان.
صفائی، غلامعلی(1387ه). ترجمه وشرح مغنیالأدیب، قم: قدس.
عارف، محمدصادق (1375ش). ترجمه شرح نهجالبلاغه(ابنمیثم)، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
عباسی، نوذر؛ اصغری، بهنوش؛ خورسندی، محمود؛ ضیغمی، علی(1398ش). «حفظ زیباشناسی مبتنی بر تفسیرپذیری استعاره در فرآیند ترجمه (بررسی تطبیقی روشهای نیومارک در استعارههای خطبه شقشقیه)»، فصلنامه پژوهشنامه نهجالبلاغه، دوره 7، شماره 25.
عبدالرحیم، علاءاحمد(2008م). الصوره الفنیه فی قصیده المدح بین ابن سناءالملک والبهاء الزهیر. چاپ اول، بیجا: دارالعلم والإیمان للنشر والتوزیع.
عمرانپور، محمدرضا (1386ه). «اهمیت عناصر وویژگیهای ساختاری واژه در گزینش واژگان شعر»، پژوهشهای ادب عرفانی(گوهرگویا)، دوره 1،شماره 1، صص 180-153،
کاظمی، فاطمه(1395ش). نظریه المعنی عند عبدالقاهرالجرجانی من خلال شرح، تعلیق وترجمه دلائلالإعجاز). پایاننامه دکترای تخصصی، دانشگاه علامهطباطبائی.
کفوی، ابوالبقاء(1998م)، الکلیات (معجم فی المصطلحات و الفروق اللغویه) تحقیق عدنان درویش و محمد امصری بیروت: موسسه الرساله.
مجلسی، الشیخ محمدباقر بن محمدتقی المجلسی(1403 ه.ق). بحارالانوار، بیروت: مؤسسه الوفاء.
مصطفوی، حسن(۱۳۶۸ش). التحقیق فی کلمات القرآن، تهران: وزارت فرهنگ وارشاداسلامی.
مکارمشیرازی، ناصر(1420ق). پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، تهران: دارالکتب الإسلامیه.
منتظری، حسینعلی(1431ق). درسهایی از نهجالبلاغه، تهران: ناشرسرایی.
الموسوی، ابورغیف نوفلهلال(2011م). المستویات الجمالی فی نهجالبلاغه، بغداد، عراق: انتشارات سلسله آکادیمیون جُدُد.
موید، یحیی بن حمزه علوی(1424ق)، الدیباج الوضی فی الکشف عن أسرار کلام الوصی، صنعا: موسسه الامام زید بن علی الثقافیه.
مهاجر، مهران، نبوی، محمد(1376ه). به سوی زبانشناسی شعر؛ رهیافتی نقشگرا. تهران: نشر مرکز.
نقوی قائنی، محمدتقی(1440ق). مفتاحالسعاده (شرح نهجالبلاغه)، تهران : مکتبه المصطفوی.
هالیدی، مایکل، حسن، رقیه(1393ه). زبان بافت و متن (ابعاد زبان از منظر نشانهشناسی اجتماعی)، ترجمه محسن نوبخت، ناشر: انتشارات سیاهرود.
یونسعلی،محمدمحمد(۲۰۰۷م)، المعنی وظلال المعنی، بیروت، دارالمدار الاسلامی.
Langacker, Ronald, "Cognitive Grammar". in: Linguistics Theory and Grammatical Description. F. Droste and J. Joseph (Eds.). Amsterdam: John Benjamin's Publishing Company. pp. 275-306(1991).
Saeed, J.I. (1997), semanticsi. Oxford: Black well publicsners.
Jakobson, R. Linguistics and poetjes. In Essays on the language of literature edited, by S. chatman and S. R. Levin. Boston: Houghton Mifflin (1976).
)