دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی

سیمیاء العواطف فی شعر عبد الله الکعبی؛ مقاربة وفق نظریة غریماس وفونتنیی

10.48308/jalc.2026.238365.1368

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

قسم اللغة العربیة وآدابها، کلیة الإلهیات والمعارف الإسلامیة، جامعة شهید تشمران أهواز، أهواز، إیران.

چکیده
بیان المسئلة والهدف: تتمحور إشکالیة هذا البحث حول محاولة فهم طبیعة العواطف وتمثّلاتها فی دیوان ضمیر المخمل للشاعر العُمانی عبد الله الکعبی، من منظور سیمیائی یستند إلى نظریة غریماس وفونتنیی. إذ ینطلق البحث من فرضیة مفادها أن العاطفة لیست عنصراً ثانویاً فی الخطاب الشعری، بل تمثّل مکوّناً أساسیاً فی بنیة المعنى وتشکیل التجربة الإنسانیة التی تتجلّى داخل النصوص. ویُنظر إلى الشعر فی هذا السیاق بوصفه مجالاً غنیاً تتداخل فیه المعرفة بالخیال، وتتشابک فیه الانفعالات مع السرد واللغة والصور، مما یجعل مقاربته من منظور سیمیائی للعواطف أمراً ضروریاً لفهم دینامیة الدلالات التی تتشکل داخل النص. یسعى البحث إلى معالجة مشکلة مرکزیة، تتمثّل فی کیفیة حضور الحب وما یقابله من کره أو موقف انفعالی مضاد فی شعر الکعبی، وکیف تجری ترجمة هذه الحالات الوجدانیة إلى علامات لغویة ورمزیة تنتمی إلى مستویات سطحیة وأخرى عمیقة. وتستند المشکلة البحثیة إلى ملاحظة أن دیوان ضمیر المخمل یتسم بغنى عاطفی ملحوظ، یفرض على الباحث مقاربة منهجیة تتجاوز القراءة الجمالیة التقلیدیة نحو کشف البنى المنظمة لهذه المشاعر. ومن ثم یهدف البحث إلى تحلیل الأهواء المتنوعة التی یعبّر عنها الشاعر، خاصة الحب بوصفه مرکزاً دلالیاً یوجّه بقیة الانفعالات، والکره الذی لا یتجه نحو الأشخاص قدر اتجاهه نحو الظلم والمعاناة، بالإضافة إلى حالات أخرى کالفقد والتشرد والاغتراب. الهدف الأساسی للبحث هو توضیح کیفیة تشکّل هذه الأهواء داخل النصوص، وتفاعلها مع مکونات السرد واللغة، ومساهمتها فی بناء منظومة قیمیة تعکس رؤیة الشاعر للعالم، مستنداً فی ذلک إلى نظریة سیمیاء العواطف. کما یسعى البحث إلى ربط هذه العواطف بالهویة الفردیة والجمعیة للشاعر، وإظهار أثرها فی تشکیل معنى الانتماء والوطن، والانکسار والأمل، بحیث یمکن فهم شعر الکعبی بوصفه فضاءً دلالیاً تنسج فیه الذات انفعالاتها بصورة مرکبة تضمن استمرار التوتر بین القرب والبعد، وبین الرغبة والرفض، وبین الألفة والاغتراب.
المنهجیّة: یعتمد البحث منهجاً سیمیائیاً یستند إلى مقاربات غریماس وفونتنیی، حیث تُدرَس العواطف من خلال بنیتها الخطابیة وأدواتها التحلیلیة. ویتجلى ذلک فی اعتماد النموذج العاملی الذی یفصل بین الفاعل والموضوع والمرسل والمساعد والمعارض وغیرها من العناصر السردیة التی تنظم الحرکة داخل النص. کما تستعین المقالة بالمربع السیمیائی الذی یوضّح العلاقات التضادیة والتضمینیة والتناقضیة بین المفاهیم، مما یسمح بکشف التوترات الداخلیة التی تحکم علاقة الذات بالعالم. وتقوم المنهجیة على تحلیل مستویات الدلالة فی النصوص؛ من المستوى السطحی حیث تتجلى الصور الحسیة والعلامات المباشرة، إلى المستوى العمیق الذی تنکشف فیه البنى الدلالیة المرتبطة بالهویة والانتماء، وبالمنظومة القیمیة التی تتحکم فی العواطف. کما یستند التحلیل إلى آلیات قیاس الانفعالات التی یقترحها منهج سیمیاء الأهواء، مثل الشدة والکمیة والرغبة والمزاج، للکشف عن درجات التوتر والانجذاب والانفصال فی الخطاب.
المناقشة والتحلیل: یتناول البحث تمثّلات الحب والکره، بوصفهما قطبین عاطفیین رئیسیین فی دیوان ضمیر المخمل، وتوضح کیف یتجلى الحب بوصفه عاطفة اتصالیة تربط الذات بموضوعها، سواء کان الوطن أو الحبیبة أو الماضی. ویظهر الحب فی شعر الکعبی قوة جاذبة تتشکل عبر صور حسیة تستمد دلالتها من الحیاة الیومیة، حیث تُستدعى عناصر البیئة کالتمر والنخیل والمطر، لتکون علامات على علاقة تتجاوز المادی نحو مستویات رمزیة أعمق. وبهذا یتحول الحب إلى قیمة وجودیة تغذیها الذاکرة وتجددها التجربة، فیظهر بوصفه رابطاً یُعید للذات توازنها فی مواجهة التشتت والقلق. وفی المقابل، یُطرح الکره کعاطفة انفصالیة لا تتجه نحو الکیان المحبوب ذاته، بل نحو ما أصابه من تشویه وألم. لذلک یتمثل الکره فی شعر الکعبی بوصفه موقفاً احتجاجیاً ضد الظلم والعنف، ویتجلى فی الخطاب عبر صور للمجازر والدم، مما یجعل الکره فعلاً دفاعیاً یحمی القیمة التی یمثلها الوطن، بدل أن یکون رفضاً لها. ویُبرز التحلیل أن هذا الکره یندمج مع الحب فی علاقة تُعید تشکیل التجربة العاطفیة فی النص، فیتداخل الرفض مع الرغبة، والألم مع الحنین، مما یعکس دینامیة الأهواء التی تتغیر وفق الزمن والسیاق. کما یکشف البحث عن حضور قوی لمفهوم الاغتراب، بوصفه حالة تنتج عن انفصال الذات عن موضع الألفة. ویتمظهر الاغتراب فی صور الرحیل والغیاب والتشرد، حیث یتجسد الألم المرتبط بالفقد. وتوضح منهجیة سیمیاء الأهواء أن هذا الاغتراب یحمل طابعاً تناقضیاً، إذ یزید من شدة الارتباط بالموضوع حتى وهو یغیب، مما یعکس طبیعة العاطفة بوصفها حرکة بین الاتصال والانفصال. ویتوسع التحلیل لیشمل قصیدة "وحید ککتاب"، التی تعرض العلاقة بین الذات وماضیها الفنی عبر رموز مثل الدیوان والغلاف والعطر. ویتحول الکتاب إلى مرآة للعاطفة، إذ یرمز الغلاف إلى الرحلة، والعطر إلى البعد الروحی للتجربة، بینما یشیر تلاشیه إلى إدراک الذات هشاشتها. ویتبین أن هذا التفاعل بین الأشیاء والذات لیس مجرد وصف، بل هو تمثیل للهویة التی تتشکل عبر التذکر والتأمل فی الزمن. کما یُظهر التحلیل أن الدیوان یقدم توازناً بین العواطف المتضادة، بحیث یصبح الشعر مساحة لإعادة بناء العالم وفق رؤیة ذاتیة لا تنفصل عن القیم الإنسانیة الکبرى کالحریة والعدل والانتماء. ویتجلى هذا فی لغة شاعریة تتراوح بین المباشرة الحسیة والرمزیة المتعالیة، مما یمنح الخطاب طابعاً مرکباً یجمع بین انفعالات الجسد ورؤى العقل.
الإنجازات: یلخص البحث إلى أن دیوان ضمیر المخمل یُعد نموذجاً غنیاً لدراسة العواطف من منظور سیمیائی، إذ یکشف التحلیل أن الحب یمثل محوراً دلالیاً ینظم بقیة الانفعالات، فیما یأتی الکره بوصفه رد فعل على الألم، لا بوصفه نقیضاً مباشراً للحب. وتظهر العواطف فی الدیوان من خلال تفاعل متواصل بین المستویین السطحی والعمیق، بحیث تُترجم الصور الحسیة إلى قیم وجودیة تُعبّر عن هویة الشاعر ورؤیته للعالم. کما یثبت البحث أن تطبیق منهج غریماس وفونتنیی یسمح بفهم أعمق لدینامیات الخطاب الشعری، إذ یُظهر النموذج العاملی والمربع السیمیائی کیف تتشکل العلاقات بین الذات والموضوع، وکیف تنظم العواطف حرکة السرد داخل النص. وتبین النتائج أن شعر الکعبی یقدم منظوراً إنسانیاً یجعل من العاطفة وسیلة لقراءة الواقع وتجاوز آلامه، من خلال تحویل التجربة الشخصیة إلى علامات دالة تعکس هواجس الجماعة وذاکرتها. وبذلک یضیف الدیوان إسهاماً مهماً إلى دراسات سیمیاء العواطف، بما فیه من قدرة على بناء خطاب یعبر عن توتر دائم بین الحضور والغیاب، وبین الرغبة والمقاومة، مما یجعل تجربته الشعریة مساحة خصبة لتحلیل المعنى والانفعال معاً.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Semiotics of Emotions in the Poetry of Abdullah Al-Ka’bi; An Approach Based on the Theory of Greimas and Fontanille

نویسندگان English

Taher Bavi
Rasoul Balavi
Khayriyah Echresh
Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Theology and Islamic Studies, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.
چکیده English

Statement of the Problem and Objective:  This study examines the nature and representation of emotions in Ḍamīr al-Mukhmal, the poetry collection of the Omani poet Abdullah al-Ka‘bi, through a semiotic approach drawing on the theories of Algirdas Julien Greimas and Jacques Fontanille. The paper proceeds from the premise that emotion is not merely a secondary embellishment within poetic discourse but a fundamental component in meaning-making and in shaping the human experience articulated within the text. Poetry is considered a rich space where imagination interacts with knowledge and where emotions intersect with narrative structures, language, and imagery. Thus, a semiotic reading of emotions is essential for understanding the dynamics of signification within the collection. The article addresses a central question concerning the presence of love and its counter-emotions, including hatred, in al-Ka’bi’s poetry, and how these affective states are transformed into linguistic and symbolic signs operating at both surface and deep semantic levels. The motivation for this inquiry arises from the emotional density that characterizes Ḍamīr al-Mukhmal, which calls for an analytical approach that moves beyond aesthetic appreciation toward uncovering the structures organizing these sentiments. The study therefore explores the range of passions expressed by the poet, highlighting love as the semantic center that organizes other emotions, while hatred emerges as a reaction directed not at individuals but at manifestations of injustice and suffering. Additional emotional states—such as loss, displacement, and alienation—also contribute to the thematic shaping of the collection. The main purpose is to clarify how these emotions are formed within the poetic discourse, how they interact with narrative components and linguistic choices, and how they contribute to a value system reflecting the poet’s worldview. The analysis argues that emotion functions as a structuring principle within discourse. It also seeks to link these emotions to the poet’s individual and collective identity, demonstrating his role in shaping notions of homeland, belonging, fracture, and hope. Through this lens, the collection appears as a semantic field in which the self articulates its emotions through complex patterns that preserve tension between nearness and distance, desire and refusal, intimacy and estrangement.
Methodology: The study employs a semiotic methodology drawing on the theoretical frameworks of Greimas and Fontanille, analyzing emotions through their discursive structures and analytical tools. Central to the approach is the actantial model, which distinguishes narrative roles such as subject, object, sender, helper, and opponent, thereby organizing narrative movement. The Semiotic Square is also used to clarify oppositional and contradictory relations among concepts, revealing internal tensions governing the self’s relationship with the world.
The methodology includes analyzing different layers of signification. At the surface level, the analysis focuses on sensory images and direct signs, while at the deep level it examines structures related to identity, belonging, and value systems. The analysis relies on concepts from the semiotics of passions—such as intensity, quantity, desire, and mood—to assess degrees of tension, attraction, and separation. It also compares emotional patterns across poems in light of previous scholarship to determine the distinctive contribution of al-Ka’bi’s work to the semiotic study of emotions.
Discussion and Analysis: The analysis focuses on love and hatred as the principal emotional poles in Ḍamīr al-Mukhmal. Love appears as a connective passion linking the self to objects, including homeland, beloved figures, and memory. In al-Ka’bi’s poetry, love is expressed through sensory imagery rooted in everyday life—such as dates, palm trees, and rain—functioning as signs that transcend material existence toward deeper symbolic meanings. Love becomes an existential value nourished by memory and renewed through experience, stabilizing the self in moments of fragmentation. Hatred, on the other hand, emerges as a separating passion, not directed at the beloved object itself but at the pain and distortion inflicted upon it. Hatred functions as a form of protest against injustice and violence, expressed through images of destruction and bloodshed. Hatred then becomes a defensive stance protecting the values embodied by the homeland. Analysis shows that love and hatred merge in dynamic interaction, as rejection intersects desire and pain intertwines with longing, revealing the fluidity of emotional experience. The study also highlights the prominent presence of alienation, portrayed as the self’s separation from familiar spaces. Alienation appears through images of departure, absence, and displacement, evoking the emotional weight of loss. Within the semiotics of passion, alienation reveals a paradoxical structure in which separation intensifies attachment, illustrating emotion as movement between connection and rupture. The poem “Waḥīd ka-Kitāb” (“Lonely as a Book”) illuminates the relationship between the self and its artistic past. Symbols such as the book, its cover, and its scent serve as vehicles of emotional expression: the cover represents journey, the scent suggests spiritual depth, and its fading signals awareness of vulnerability. Through this interaction between objects and the self, the poem constructs a representation of identity shaped through memory and reflection. Across the collection, opposing emotions coexist in delicate balance, transforming poetry into a space for reconstructing the world according to a subjective yet humanistic vision grounded in values such as freedom, justice, and belonging. Poetic language oscillates between sensory clarity and elevated symbolism, producing discourse that integrates bodily emotion with intellectual contemplation.
Findings: The study finds Ḍamīr al-Mukhmal a rich semiotic field for analyzing emotion. Love functions as the central axis organizing passion, while hatred emerges as a response to injury and injustice. Emotions arise from the interaction of surface imagery and deep structures, transforming sensory signs into existential values. The theoretical framework developed by Greimas and Fontanille effectively reveals the way in which emotions structure narrative and relationships between he self and its object. The poetry presents a humanistic vision where emotion interprets reality and personal experience becomes shared cultural signs, contributing significantly to the semiotics of passion.

کلیدواژه‌ها English

  • Semiotics of Emotions
  • Greimas and Fontanille
  • Poetry
  • Abdullah Al-Ka’bi
  • Diwan Ḍamīr al-Mukhmal

عنوان مقاله العربیة

نشانه‌شناسی عواطف در شعر عبدالله الکعبی: رویکردی بر اساس نظریۀ گریماس و فونتنی

چکیده العربیة
بیان مسئله و هدف: این پژوهش، با بهره‌گیری از رویکرد نشانه‌شناسی گریماس و فونتنی، به تحلیل ماهیت و بازنمایی عواطف در دیوان ضمیر مخمل عبدالله الکعبی می‌پردازد. پژوهش بر این فرض استوار است که عاطفه نقشی محوری در تولید معنا و شکل‌دهی به تجربۀ انسانی در گفتمان شعری دارد. شعر عرصه‌ای تلقی می‌شود که در آن تصاویر حسی، روایت و نمادها در هم می‌آمیزند و خوانش نشانه‌شناختی را برای درک پویایی دلالت‌ها ضروری می‌سازند. پرسش اصلی پژوهش به چگونگی حضور عشق و نفرت به‌عنوان دو قطب عاطفی متقابل معطوف شده است و فرایند تبدیل این هیجانات به نشانه‌های زبانی و نمادین در سطح و عمق بررسی می‌شود. این کاوش از غنای عاطفی چشمگیر دیوان نشئت می‌گیرد، که نیازمند تحلیلی ساختاری فراتر از دریافت زیبایی‌شناختی صرف است. همچنین، عواطفی چون فقدان، آوارگی و ازخودبیگانگی به‌عنوان عناصر شکل‌دهندۀ جهان شاعرانه مورد توجه قرار می‌گیرند. هدف اصلی پژوهش تبیین سازوکار شکل‌گیری این عواطف در متن، تعامل آن‌ها با مؤلفه‌های روایی و زبانی، و نقش آن‌ها در ایجاد نظام ارزشی بازتاب‌دهندۀ جهان‌بینی شاعر است. در این چارچوب، عاطفه همچون اصلی سازمان‌دهنده در گفتمان عمل می‌کند. پژوهش همچنین در پی پیوند این عواطف با هویت فردی و جمعی الکعبی و نمایش تأثیر آن‌ها در ساخت مفاهیمی چون وطن، تعلق، شکست و امید است. از این منظر، دیوان به‌مثابۀ میدانی معنایی‌ ظاهر می‌شود که خود شاعرانه در آن، عواطف خود را در الگوهایی پیچیده می‌بافد و تنشی پایدار میان قرب و بعد، میل و امتناع، و انس و بیگانگی را حفظ می‌کند.





روش‌شناسی: مقاله از چارچوب روش‌شناختی نشانه‌شناسی عواطف گریماس و فونتنی بهره می‌گیرد. الگوی کنشگر برای تشخیص نقش‌های روایی (فاعل، هدف، فرستنده، یاری‌رسان، بازدارنده) و تحلیل حرکت روایی به کار می‌رود. مربع نشانه‌شناختی نیز برای ترسیم روابط تقابلی و تعارضی میان مفاهیم کلیدی و کشف تنش‌های درونی حاکم بر رابطۀ خود با جهان به کار گرفته می‌شود. تحلیل در دو سطح انجام می‌شود؛ سطحی: بررسی تصاویر حسی مستقیم و نشانه‌های بیانی؛ عمقی: کشف ساختارهای معنایی مرتبط با هویت، تعلق و نظام‌های ارزشی. سازوکارهای سنجش عواطف در این رویکرد، مانند سنجش شدت، کمّیت، جهت میل و حالت هیجانی، برای اندازه‌گیری درجات تنش، جاذبه و فاصله در گفتمان شعری به کار می‌روند. این روش، با مقایسۀ الگوهای عاطفی در اشعار مختلف دیوان و در نسبت با پیشینۀ پژوهشی، به تعیین سهم ویژۀ شعر الکعبی در مطالعات نشانه‌شناختی عواطف می‌پردازد.





بحث و تحلیل: تحلیل‌ها نشان می‌دهد که عشق همچون شوری پیونددهنده عمل می‌کند، که خود را به ابژه‌هایی چون وطن، معشوق یا خاطره متصل می‌سازد. این عشق در قالب تصاویر حسی برگرفته از زندگی روزمرۀ عمانی (مانند خرما، نخل و باران) تجلی می‌یابد که از دلالت مادی فراتر رفته و به نمادهایی با عمق وجودی تبدیل می‌شوند. ازاین‌رو، عشق به ارزشی هستی‌شناختی بدل می‌گردد که با حافظه تغذیه می‌شود و در مواجهه با تجربه‌های پراکنده‌ساز، به عاملی ثبات‌بخش برای خود تبدیل می‌گردد. در مقابل، نفرت همچون شوری گسست‌ساز ظاهر می‌شود که معطوف به خود ابژۀ دوست‌داشته‌شده نیست، بلکه متوجه عوامل درد و تحریف وارد بر آن است. بنابراین، نفرت در برابر خشونت و بی‌عدالتی موضعی اعتراضی می‌گیرد و در قالب تصاویر تخریب و خون‌ریزی بیان می‌شود. کارکرد آن بیشتر دفاع از ارزش نمادینی است که وطن نمایندگی می‌کند. تحلیل رابطۀ پویای این دو قطب را آشکار می‌سازد: امتناع در دل میل رخنه می‌کند و درد با حنین درمی‌آمیزد، که نشان‌دهندۀ سیالیت و پیچیدگی تجربۀ عاطفی در دیوان است. مفهوم ازخودبیگانگی نیز حضوری برجسته دارد و به شکل تصاویر سفر، غیاب و ناآشنایی بازنمایی می‌شود. در منطق نشانه‌شناسی عواطف، این ازخودبیگانگی ساختاری متناقض‌نما دارد: فاصله‌گیری شدت تعلق را افزایش می‌دهد و عاطفه را به حرکتی مداوم بین پیوند و گسست تبدیل می‌کند. بررسی شعر «تنها مانند یک کتاب» نمونه‌ای گویا از این تعامل است. نمادهای کتاب، جلد و عطر به‌عنوان واسطه‌های بیانی عمل می‌کنند: جلد نماد سفر و عطر نشانه‌ای از بعد روحانی است، درحالی‌که محو شدن تدریجی عطر آگاهی از آسیب‌پذیری را انتقال می‌دهد. این تقابل نمادین به بازسازی هویت از مسیر حافظه و تأمل منجر می‌شود. در کل دیوان، عواطف متقابل در تعادلی ظریف هم‌زیستی می‌کنند و فضای شعری را به عرصه‌ای برای بازآفرینی جهان بر اساس دیدگاهی ذهنی اما عمیقاً انسان‌گرایانه تبدیل می‌کنند. زبانی که الکعبی به کار می‌گیرد، میان وضوح حسی و نمادپردازی متعالی در نوسان است و گفتمانی می‌سازد که حس‌آمیزی جسمانی را با تأمل فکری در هم می‌تند.





دستاوردها: دیوان ضمیر مخمل زمینه‌ای غنی برای تحلیل نشانه‌شناسی عواطف فراهم می‌کند. عشق همچون محور مرکزی عمل می‌کند که دیگر شورها را سازمان می‌دهد، درحالی‌که نفرت پاسخی به آسیب است نه ضد مستقیم عشق. عواطف از طریق تعاملی پیوسته بین تصاویر سطحی و ساختارهای عمقی شکل می‌گیرند و نشانه‌های حسی را به مقولات ارزشی وجودی تبدیل می‌کنند، که هویت و جهان‌بینی شاعر را بیان می‌دارند. چارچوب گریماس ـ فونتنی در آشکارسازی دینامیک گفتمان شعری کارآمد است. الگوی کنشگر و مربع نشانه‌شناختی چگونگی شکل‌گیری رابطۀ خود ـ ابژه و سازمان‌دهی حرکت روایی توسط عواطف را روشن می‌سازند. درنهایت، این مجموعه چشم‌اندازی انسان‌گرایانه ارائه می‌دهد که در آن عاطفه به ابزاری برای تفسیر واقعیت و فراروی از درد تبدیل می‌شود. این فرایند تجربۀ شخصی را به نشانه‌هایی تبدیل می‌کند که دغدغه‌ها و حافظۀ جمعی را بازمی‌تابانند. بدین‌ترتیب، اثر الکعبی به‌عنوان مشارکتی معنادار در نشانه‌شناسی شور تثبیت می‌شود و گفتمانی ارائه می‌دهد که با تنشی پایدار میان حضروغیاب، خواهش و مقاومت مشخص می‌شود و شعر او را به عرصه‌ای زایا برای کاوش هم‌زمان معنا و عاطفه بدل می‌سازد.

کلیدواژه‌ها العربیة

  • نشانه‌شناسی عواطف
  • گریماس و فونتنی
  • شعر
  • عبدالله الکعبی
  • دیوان ضمیر المُخمل
القرآن الکریم
ابن فارس، أحمد بن زکریا (١٣٩٩ق). معجم مقاییس اللغة. تحقیق عبدالسلام محمد هارون. د. ط. بیروت: دار الفکر.
ابن منظور، محمد بن مکرم (١٤١٩ق). لسان العرب. تحقیق أمین محمد عبدالوهاب ومحمد الصادق العبیدی. الجزء السادس ط 1. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
الأحمدی، مجدی (٢٠١٧م). هاجس الغیاب فی دیوان ما تلاه علیَّ الغیاب. مجلة علوم اللسان. ١١، ١٠٣-١٢٦.
الأدبعی، عبد الغنی (١٤٣٦ق). التعابیر الإفصاحیة وتوظیفها الدلالی فی الشعر السعودی المعاصر الشاعر عبد الرحمن بن حسن المحسنی أنموذجًا. مجلة جامعة الملک خالد للعلوم الإنسانیة. ١، ٢٩٧-٣١٨.
الأندلسی، ابن حزم (١٩٨٧م). طوق الحمامة فی الألفة والألاف، تحقیق إحسان عباس، ط٢. بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات والنشر.
بنکراد، سعید (٢٠٠١م). السیمیائیات السردیة مدخل نظری. د.ط. الدار البیضاء: منشورات الزمن.
الجرجانی، علی بن محمد (١٤٢٤ق). معجم التعریفات. تحقیق محمد صدیق المنشاوی. ط١. القاهرة: دار الفضیلة.
حسن، عالیة خلیل إبراهیم (٢٠١٥م). الأدوار العاملیة فی الروایة العراقیة: دراسة وتطبیق فی منهج غریماس، مجلة کلیة التربیة، 20، ١٤٧-١٧٤.
حمداوی، جمیل. (١٩٩٧م). سیمیوطیقیا والعنونة، مجلة عالم الفکر، ٣، ٧٩- ١١٢.
حمداوی، جمیل (٢٠١٥م). الاتجاهات السیمیوطیقیة التیارات والمدارس السیمیوطیقیة فی الثقافة الغربیة، ط١، شبکة الالوکة.
حنی، عبداللطیف (٢٠١٥م). المنحنی العاطفی للذات الحربیة الأسیرة قصیدة یا سایلین للشاعر الشعبی محمد بلخیر مداح الشیخ أبو عمامة نموذجًا. مجلة الذاکرة، ٥، ١٢٤_١٤٤.
رضا، عامر (١٤٢٨ق). سیمیائیة العنوان فی دیوان سنابل النیل لـ هدى میقاتی. المشرف جاب الله أحمد. کلیة الآداب والعلوم الاجتماعیة والإنسانیة، جامعة محمد خیضر بسکرة.
السرغینی، محمد (١٤٠٧ق). محاضرات فی السیمیولوجیا. ط١. دار البیضاء: دار الثقافة.
شاوی، راویة (٢٠٢٢م). سیمیائیة الأهواء المفهوم والآلیات الإجرائیة. حولیات جامعة قالمة للعلوم الاجتماعیة والإنسانیة، ١، ٥١٩-٥٣٩.
عبدالباقی محمد مصطفى، دالیا (٢٠٢٠م). سیمیائیة العواطف فی فنون الشعر الشعبی فی العصر المملوکی. مجلة کلیة الدراسات الإسلامیة والعربیة للبنات بدمنهور، ٥، ٧١٠-٧٦٤.
عثامنة، بلقیس أحمد توفیق (٢٠٢٣م). سیمیاء الأهواء عند عبدالعزیز المقالح دیوان رسالة إلى سیف بن ذی یزن أنموذجًا. المشرف أمل طاهر نصیر. کلیة الآداب، جامعة الیرموک.
العجیمی، محمد الناصر (١٩٩١م). فی الخطاب السردی نظریة غریماس. د.ط. تونس: الدار العربیة للکتاب.
العلاق، علی جعفر (٢٠٠٢م). الدلالة المرئیة قراءات شعریة فی القصیدة الحدیثة. ط١. عمان: دار الشروق للنشر والتوزیع.
غریماس، ألجیرداس وجاک فونتنیی (٢٠١٠م). سیمیائیات الأهواء من حالات الأشیاء إلى حالات النفس. ترجمة سعید بنکراد. ط١. بیروت: دار الکتاب الجدید المتحدة.
الفوَّاز، الرِّیم بنت مفوّز (٢٠١٨م). سیمیائیة الغیاب فی دیوان ما تلاه علیَّ الغیاب دراسة فی ضوء سیمیائیة الأهواء. مجلة جامعة الملک عبد العزیز. ع ٤، صص ١٨١-٢٠٠.
الفوَّاز بنت مفوّز، الرِّیم، الغیطی مختار، مروة (٢٠٢٣م). سیمیائیة الأهواء فی دیوان وترٌ یُناجی قوسه لماهر بن مهل الرّحیلی. مجلة اللغة العربیة وآدابها، ٥،  ٦٧-٨٦.
کساوی، فاطیمة (٢٠٢٠م). سیمیاء الأهواء فی الشعر الصوفی الجزائری القدیم. المشرف زهرة بن یمینة. کلیة الدراسات الأدبیة والنقدیة، جامعة عبدالحمید ابن بادیس.
الکعبی، عبد الله (٢٠٢١م). ضَمیرُ المُخْمَل.  ط١. اللاذقیة: دار شمس للترجمة والنشر.
لیندة، عمّی (٢٠٠٨م). سیمیاء العواطف فی قصیدة أراک عصی الدمع لأبی فراس الحمدانی. کلیة الآداب والعلوم الإنسانیة، جامعة مولود معمری تیزی وزو.
مختار، أحمد عمر (١٤٢٩ق). معجم اللغة العربیة المعاصرة. ط١. القاهرة: عالم الکتب.
المسعودی، زهراء عبد الحمید غالی زغیر (١٤٤٥ق). سیمیاء العواطِفِ فِی الصَّحِیفَةِ السَّجَادِیةِ. المشرف حربی نعیم محمد الشبلی. کلیة التربیة للعلوم الإنسانیة، جامعة کربلاء.
مغتاض، حیدر نعیم (١٤٤٤ق). سیمیاء العواطف فی نهج البلاغة. ط١. کربلاء المقدسة: مؤسسة علوم نهج البلاغة.
الملجمی، علوی أحمد صالح (٢٠١٦م). سیمیائیة الحزن فی دیوان مبتدأ لبکاء آخر. مجلة الأثر، ٢٤، ١٤٣-١٥٢.
المناوی القاهری، زین الدین محمد (١٩٩٠م). التوقیف على مهمات التعاریف. تحقیق عبدالخالق ثروت. ط١. القاهرة: عالم الکتب.
ولد أباه، أحمد سالم (٢٠١٠م).  السیمیولوجیا والشعر العربی القدیم المفضلیات للضبی أنموذجًا. ط1. القاهرة: المکتبة المصریة.
هجری، إبراهیم (٢٠٢١م). سیمیاء الأهواء فی دیوان بین یدی امرئ القیس للشاعر حسن الصلهبی. مجلة الدراسات العربیة، ٢، ٥١١-٥٤٢.
  • تاریخ دریافت 30 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 01 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 29 فروردین 1404