تحلیل گفتمان انتقادی خطبۀ زیاد بن أبیه معروف به الخطبة البتراء با استفاده از الگوی فرکلاف

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین

چکیده

تحلیل گفتمان انتقادی، گفتمان را در ارتباط با عوامل سیاسی - اجتماعی و فرهنگی تحلیل و به بررسیبازتاب ایدئولوژی و قدرت در گفتمان ها و بررسی چگونگی جهت گیری گفتمان ها در تثبیت یا تغییر وضعیتسیاسی موجود می پردازد . یکی از الگوهای پیشنهادی برای تحلیل متون در تحلیل گفتمان انتقادی، الگویتحلیلی نُرمن فرکلاف است. در این الگو، گفتمان در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین بررسی می شود . آنچه درمدل تحلیلیِ فرکلاف انجام می شود گذشتن از چیستیِ توصیف متن به سوی چگونگی و چرایی تفسیر و تبیینمتن است. چنین فرآیندی از تحلیل، روابط علیّ معنایی را در متن جستجو می کند و توصیف متن یا چیستی ویژگی های صوری متن را برای فهم چگونگی رابطۀ متن با پذیرندگان آن و همچنین چرایی تولید متن استفادهمی کند تا هدف اصلی از تولید گفتمان یعنی جایگاه گفتمان در روابط قدرت و مبارزات سیاسی تبیین گردد . در اینتحقیق، خطبۀ زیاد بن ابیه در شهر بصره که به الخطبة البتراء مشهور است با استفاده از الگوی تحلیلی فرکلافتحلیل شده است. هدف اساسی از این پژوهش بررسی متنی کهن در پرتو مفاهیم تحلیل گفتمان انتقادی بهعنوان رویکردی مدرن در تحلیل متون است و این پژوهش در واقع تلاشی برای بازخوانی متنی کهن در پرتومفاهیم انتقادی در عصر مدرن است. در فرآیند تحلیل این خطبه، در سطح اول که توصیف است، ویژگی هایزبان شناسیِ خطبه مانند کلمات، مجازها، جملات، انسجام متن و عوامل آن و چگونگی انعکاس مفاهیم قدرت وایدئولوژی در این ترکیب های دستوری بررسی شده است. در سطح دوم یعنی تفسیر، بافت موقعیتی گف تمان وبینامتنیت بررسی شده و چگونگی ارتباط خطبه با متون موجود و استفاده از این متون در ساختار خطبه تحلیلشده و در سطح تبیین، مفاهیم قدرت، ایدئولوژی، هژمونی و غیریت سازی و جایگاه خطبه در ساختار سیاسی درعصر بنی امیه بررسی شده است. در یک نتیجه گیری کلیّ از تحلیل شکل و محتوای این خطبه می توان گفت کهزیاد بن ابیه به عنوان یک فرماندار أموی به تقویت دیدگاه سیاسی و ایده ئولوژی حکومت اموی پرداخته و بااستفاده از ابزارهای سیاسی مختلف مانند تهدید، ارعاب و تشویق، شنوندگان را به همراهی با حکومت وادار کردهو از منظر تحلیل گفتمان انتقادی، هدف این خطبه در نظام قدرت و تحولات سیاسی آن دوره، حفظ وضعی  تسیاسی موجود و تقویت جایگاه سیاسیِ طبقۀ حاکم بوده است.

کلیدواژه‌ها


  1. - آشوری، داریوش، ( 1377 )، ما و مدرنیت، تهران: مؤسسۀ فرهنگی صراط.
  2. - آقاگل زاده، فردوس، ( 1390 )، تحلیل گفتمان انتقادی، تکوین تحلیل گفتمان در زبان شناسی ،
  3. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
  4. - ابوزید، نصر حامد، ( 1996 )، الاتجاه العقلی فی التفسیر (دراسة فی قضیة المجاز فی القرآن
  5. عند المعتزلة)، المرکز الثقافی العربی الطبعة الثالثة.
  6. - زکی صفوت، احمد، ( 1953 )، جمهرة خطب العرب فی عصورالعربیه الزّاهره ، مصر : الناّشر
  7. مکتبة و مطبعة مصطفی البانی الحلبی و اولاده.
  8. - شیخوالیسوعی، الاب لویس، ( 1929 )، علم الادب الجزء الثانی فی الخطابة ، بیروت : مطبعه
  9. الآباء الیسوعیین.
  10. - عکاشه، محمود، ( 2005 )، لغة الخطاب السیاسی دراسة لغوی ة تطبیقی ة فی ضوء نظری ة
  11. الاتصال، مصر: دارالنشر للجامعات.
  12. - الفاخوری، حناّ، ( 1986 )، الجامع فی تاریخ الادب العربی، الادب القدیم، بیروت: دارالجیل.
  13. - یورگنسن، ماریان؛ فلیپس، لوییز، ( 1389 )، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، مترجم هادی
  14. جلیلی، تهران: نشر نی.
  15. - Capdevila, L.( 2011), Critical discourse analysis, The critical study of
  16. language.http://www.lancs.ac.uk/ias/profiles/norman-fairclough.
  17. - Huckin ,T. Jennifer Andrus, and Jennifer Clary-Lemon, ( 2012), Critical
  18. (69/6) پژوهشنامۀ نقد ادب عربی شمارة 11
  19. تحلیل گفتمان انتقادی خطبۀ زیاد بن أبیه معروف به الخطبۀ البتراء ... 65
  20. Discourse Analysis and Rhetoric and Composition , National council of
  21. Teachers of English.
  22. - van dijk, Deborah Tannen, and Heidi E. Hamilton,( 2001) ,The Handbook
  23. of Discourse Analysis, Blackwell Publishers Ltd.
  24. - Widdowson, H.G. (2007), Discourse Analysis, Oxford: university Press.
  25. - Fairclough, Norman. (2010), Critical discourse analysis, the critical study
  26. of language, London and new York: Routledg.
  27. - ____________.( 1989 ), Language and power , London: Longman Group
  28. UK Limited.
  29. - Rahimi, and Riasati, M.J. (2011), Critical Discourse Analysis: Scrutinizing
  30. Ideologically-Driven Discourses, International Journal of Humanities and
  31. Social Science Vol. 1 No. pp 107 – 112.
  32. - Wodak ,R and Meyer, M. (2008), Critical Discourse Analysis: History,
  33. Agenda,Theory, and Methodology.