دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی

فرانقد ادبی در آثار سیدمرتضی(ره)

دوره 7، شماره 1 - شماره پیاپی 1
اردیبهشت 1395
صفحه 75-104

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی

2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

چکیده
مقالۀ حاضر، توانست با مطالعۀ آثار سیدمرتضی و همچنین آثار نویسندگانی که به بررسی اندیشه‌های ادبی و نقدی او پرداخته‌اند، اندیشه‌های فرانقدی او، را مورد بررسی قرار دهد. بررسی مجموعۀ آثار سیدمرتضی نشان می‌دهد که سه اثر امالی، الشهاب و طیف الخیال او بیشترین قضایای نقدی ادبی را در خود جای داده‌اند و ما تلاش کردیم تا دریابیم سیدمرتضی چه دیدگاه‌های متمایزی از معاصران و پیشینیان خود داشته است و چه گام‌هایی در گسترش اندیشه فرانقد ادبی برداشته است و در یک فرایند پژوهشی مبتنی بر روش توصیفی تحلیلی دریافتیم که او با تبیین برخی قضایای نقدی رایج در زمان خود و با بهره‌گیری از نظریات نظریه‌پردازان نقدی و ادبی از جمله «جاحظ»، «ابن قتیبة»، «آمدی» و غیره در کتاب‌هایشان، دانش نقدی خود را ارتقا داده است و با بهره‌گیری از دانش خود در سایر زمینه‌ها از جمله کلام، فقه، تفسیر و غیره در این وادی ضمن پرداختن به برخی از نظریات، تئوری‌ها و قضایای نقدی زمان خود، و تئوری‌هایی چون لفظ و معنی ، نقد بلاغی، اقدام به داوری درباره شیوه‌های نقدی موازنه و مفاضله کرده است. و در فرایند بررسی و تفسیر آثار ادبی، گاهی خود در قضایای نقدی، نظریه‌پردازی کرده و شیوۀ نقدی جدیدی را در نقد آثار پیشنهاد داده است.   

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Literary Metacriticism in the Works of Seyyed Mortazda

نویسندگان English

Ali Saberi 1
Muhammad Amin Taghavi Fardood 2
1 Associate Professor Departman of Arabic Language and Literature, Islamic Azad University of Tehran, Central Branch,
2 Assistant Professor in Lrabic language in Imam Sadique University, Tehran,
چکیده English

The present article, studies Seyyed Mortadza's  metacritical theories by examining  his works as well as the works of literary writers who have studied Seyyed Mortadza's literary and critical theories. studying his works indicates that his three works Omalley, Al-Shahab and tayf Alkhyal enjoys the most literary critical theories, and we tried to find out what different perspectives Seyyed Mortazda had in comparison to his contemporaries and predecessors? And what steps has he  taken in the development of literary metacritical thoughts? In a process of cross-sectional study we also found that he has promoted his critical knowledge by clarifying some critical theories prevalent in his time and also by utilizing some theories of literary critical theorists such as "Jahez", "Ibn Qtybh", "Amudi" and etcetera. In addition to considering some critical theories of his time, he has also judged about critical methods of equilibrium and  differentiation by the means of his knowledge in different fields of theology, jurisprudence, interpretation, etc. He  has theorized about critical thoughts  in the process of his studying literary works and has offered new critical methods in criticizing literary works

کلیدواژه‌ها English

  • "literary criticism"- "metacriticism"-" Sayyed Mortadha"- "Amali"
  1. - ابن خلکان. (بی تا). وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان. تحقیق احسان عباس. لبنان: دارالثقافة.
  2. - ابن سلام، محمد. (1980م). طبقات فحول الشعراء. تحقیق حمود محمد شاکر. جدة: دارالمدنی.
  3. - ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
  4. - ابن قتیبه، دینوری. (1423ق). الشعر و الشعراء. قاهره: دار الحدیث.
  5. - اصفهانی، ابوالفرج. (1994م). الأغانی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  6. - آمدی، حسن بن بشر. (بی تا). الموازنة بین شعر أبی تمام و البحتری. تحقیق احمد صقر. قاهره: دارالمعارف.
  7. - امین، أحمد. (1972م). النقد الأدبی. قاهره: مکتبة النهضة المصریة.
  8. - امین، سید محسن. (بی تا). أعیان الشیعة. بیروت: دار المعارف للمطبوعات لبنان.
  9. - بحرانی، یوسف. (1998م). الکشکول. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
  10. - تنوخی، محسن بن علی. (1975م). الفرج بعد الشدة. تحقیق عبود الشالجی. بیروت: دار صادر.
  11. - توحیدی، أبوحیان.(2003م). الإمتاع و المؤانسة. تحقیق هیثم خلیفة الطعیمی. بیروت: مکتبة العصریة.
  12. - جاحظ، عمرو بن بحر. (بی تا). البیان و التبیین. تحقیق عبد السلام محمد هارون. بیروت: دار و مکتبة هلال.
  13. - جاسم، محمد باقر. (2009م). «نقد النقد أم المیتانقد محاولة فی تأصیل المفهوم». مجله ی عالم الفکر. ش 3.
  14. - حسنی، سعد داحس ناصر. (2008م). «الخطاب النقدی عند الشریفین الرضی و المرتضی». رساله ی کارشناسی ارشد به راهنمایی فاروق محمود الحبوبی. مجلس کلیة التربیة بجامعة واسط.
  15. - خالص، ولید محمود. (2010م). المباحث النقدیة فی أمالی المرتضی. عمان: دار کنوز المعرفة.
  16. - رشید، هارون. (2012م). «الأسس النظریة لنقد النقد». مجله ی مرکز بابل للدراسات الإنسانیة. ش 1.
  17. - ریاحی، نجوى القسطنطینی. (2009م). «فی الوعی بمصطلح نقد النقد وعوامل ظهوره». مجله ی عالم الفکر. ش 1.
  18. - سیدمرتضی. (1405ق). رسائل المرتضی. تحقیق السید مهدی رجائی و السید أحمد الحسینی. قم: دارالقرآن الکریم.
  19. - ------ (1410ق). رسائل المرتضی. الشهاب فی الشیب و الشباب. قم: دارالقرآن الکریم.
  20. - ------ (1998م). غرر الفوائد و درر القلائد(امالی المرتضی). تحقیق محمد أبو الفضل إبراهیم، [بی نا]. قاهره: دارالفکر العربی.
  21. - ------- (1302ق). الشهاب فی الشیب و الشباب. قسطنطنیه: مطبعة الجوائب.
  22. - ------- (1955م). طیف الخیال، تحقیق محمدسید کیلانی. قاهره: شرکة مکتبة و مطبعة مصطفی البابی الحلبی و أولاده بمصر.
  23. - شنترینی، علی بن بسام. (1421ق). الذخیرة فی محاسن أهل الجزیرة. بیروت: دار الغرب الإسلامی.
  24. - صابری، علی. (1385ش). النقد الأدبی و تطوره فی الأدب العربی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت).
  25. - طارم، میثم. (1388ش). «النقد الأدبی بین المفاضلة و الموازنة و المقارنة». مجله التراث الأدبی. سال اول، ش2.
  26. - عباس، إحسان. (1992م). تاریخ النقد الأدبی عند العرب. بیروت: دار الثقافة الجدیدة.
  27. - عزاوی، نعمة رحیم. (1988م). الجهد النقدی فی الامالی. مجله ی الأستاذ التربویة. ش 1.
  28. - عسکری، ابوهلال. (1998م). کتاب الصناعتین. تحقیق على محمد البجاوی و محمد أبو الفضل إبراهیم‏. بیروت: مکتبة عنصریة.
  29. - عصفور، جابر.( 1981م). «نقاد نجیب محفوظ». مجله ی فصول. ج 1 ، ش 3.
  30. - قاضی جرجانی، علی بن عبد العزیز. (2006م). الوساطة بین المتنبی و خصومه. تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: المکتبة العصریة.
  31. - قدامة ابن جعفر. (بی تا). نقد الشعر. تحقیق محمد عبدالمنعم الخفاجی. بیروت، دارالکتب العلمیة.
  32. - قیروانی، ابن رشیق. (2000م). العمده فی محاسن الشعر و آدابه. تحقیق نبوی عبد الواحد شعلان‏. قاهره، مکتبة الخانجی.
  33. - کرعاوی، سعاد کریدی. (1992م). الشریف المرتضی جهوده اللغویة و النحویة. دمشق: تموز.
  34. - محیی الدین، عبد الرزاق. (1957م). أدب المرتضی. بغداد: مطبعة المعارف.
  35. - مطلوب، احمد. (1989م). معجم النقد الأدبی القدیم. بغداد: دارالشؤون الثقافیة العامة.
  36. - معتوق، احمد محمد. (2008 م). الشریف المرتضی حیاته ثقافته أدبه و نقده. بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات و النشر.
  • تاریخ دریافت 28 اردیبهشت 1394
  • تاریخ پذیرش 11 دی 1399