اصالت ایرانی برخی از حکمتهای اخلاقی گمنام در کتاب العقد الفرید

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه بیرجند

چکیده

بخش مهمی از حکمت های اخلاقی ایران باستان به زبان عربی، ترجمه و در منابع عربی حفظ شدهاست. این حکمت ها از راه های گوناگون از جمله آثار نویسندگان ایرانی مانند ابن مقفع و ثعالبی به ادب وفرهنگ عربی نفوذ کرده و به تدریج، هویت اصلی و ایرانی آن از بین رفته است . این مقاله به بررسیبرخی از حکمت ها که نام گوینده آن در گذر زمان بنا به دلایل گوناگون حذف گردیده و اصالت ایرانی آندر فرهنگ عربی مغفول مانده، میپردازد. به علت فراوانی منابع عربی در این زمینه، پژوهش حاضر بهکتاب العقد الفرید، اثر ارجمند ابن عبدربه(متوفی 328 ق) محدود شد؛ این کتاب به مثابه گنجینه ادب شرق،دربردارنده بسیاری از حکمت های اخلاقی ایرانیان است که به صورت پراکنده در لابه لای کتاب آمدهاست. پاره ای از این سخنان از کتاب مذکور، گردآوری شد و با تکیه بر منابع معتبر عربی و فارسی ومؤلفه های فرهنگی، اجتماعی، محیطی و غیره توصیف و تحلیل گردید تا مالکیت معنوی آن، دوباره بهحکیمان و پادشاهان دوره باستان همچون بزرگمهر، اردشیر، انوشیروان و غیره بازگردانده شود.

کلیدواژه‌ها


  1. - نهج البلاغه.
  2. - الآبی، منصور بن حسین، ( 1424 ه/ 2004 م)، نثر الدر فی المحاضرات، تحقیق خالد عبد الغنی
  3. محفوظ، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  4. - الآمدی، عبد الواحد بن محمد، ( 1426 )، غرر الحکم و درر الکلم، مصحح مهدی رجایی ، قم:
  5. دار الکتاب الاسلامی.
  6. - الأبشیهی، شهاب الدین محمد، ( 1412 ه/ 1992 م)، المستطرف فی کل فن مستظرف ، طبعة
  7. (69/6) پژوهشنامۀ نقد ادب عربی شمارة 11
  8. اصالت ایرانی برخی از حکمتهای اخلاقی گمنام در کتاب العقد الفرید 141
  9. جدیدة منقحة بإشراف المکتب العالمی، بیروت: انتشارات دارالمکتبة الحیاة.
  10. -ابن جوزی، أبی الفرج، ( 1412 ه/ 1992 م)، المنتظم فی تاریخ الملوک و الأمم، دراسة و تحقیق
  11. :محمد عبد القادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا؛ راجعه و صححه نعیم زرزور، الطبعة الأولی
  12. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  13. - ابن حمدون، محمد بن حسن، ( 1996 )، التذکرة الحمدونیة، تحقیق احسان عباس و بکر عباس.
  14. بیروت: دار صادر.
  15. -ابن خاقان، الفتح بن محمد، ( 1403 )، مطمح الأنفس و مسرح التأنس فی ملح أهل الأندلس .
  16. دراسة و تحقیق: محمد علی شوابکة. الطبعة الأولی، بیروت: دار عمار.
  17. - ابن خلکان، أبو العباس، (بی تا)، وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، حققه احسان عباس، بیروت:
  18. دار صادر.
  19. -ابن عبدربه، شهاب الدین، ( 1990 ه/ 1411 ه)، العقدالفرید، شرحه و ضبطه و رتب فهارسه:
  20. ابراهیم الابیاری. بیروت: دارالکتبالعربی.
  21. -ابن عماد الحنبلی الدمشقی، عبد الحی بن أحمد، ( 1989 ه )، شذرات الذهب فی أخبار من
  22. الذهب، أشرف علی تحقیقه و خرج أحادیثه: عبد القادر الأرناؤوط. حققه و علق علیه: محمود
  23. الأرناؤوط، الطبعة الأولی. بیروت: دار ابن کثیر.
  24. -ابن فرضی، عبدالله، ( 1966 )، تاریخ علماءالاندلس، قاهره: دارالکتب المصری.
  25. -ابن قُتیبه دینوری، أبی محمد عبد الله بن مسلم، ( 1343 ق/ 1925 )، عیون الأخبار ، بیروت: دار
  26. الکتب العربی.
  27. -ابن مسکویه، ابو علی احمدبن محمد، (بی تا)، الحکمه الخالده ، تحقیق عبدالرحمان بدوی،
  28. بیروت: دارالاندلس.
  29. - ابن مقفع، عبد الله، ( 1409 ق/ 1989 )، آثار ابن مقفع، بیروت: دار الکتب العلمیه.
  30. -، ( 1991 )، کلیله و دمنه، بیروت: مکتبة اللبنان.
  31. -ابن منقذ، اسامه، ( 1354 )، لباب الآداب، تحقیق احمد محمد شاکر، القاهره: مکتبه السنه.
  32. -ابن نباته المصری، جمالدین، (بی تا)، شرح العیون فی شرح رساله ابن زیدون، تحقیق ابو الفضل
  33. ابراهیم، شهر: دارالفکر العربی.
  34. - ابوحیان توحیدی، علی بن محمد، ( 1408 ق/ 1988 )، البصائر و الذخائر، تحقیق: وداد القاضی،
  35. بیروت: دارصادر.
  36. -بابکان، اردشیر، ( 1348 )، عهد اردشیر، پژوهشگر عربی: احسان عباس، برگرداننده به فارسی:
  37. (69/6) پژوهشنامۀ نقد ادب عربی شمارة 11
  38. اصالت ایرانی برخی از حکمتهای اخلاقی گمنام در کتاب العقد الفرید
  39. 4 2
  40. محمدعلی امام شوشتری، تهران: چاپخانه بهمن.
  41. -تفضلی، احمد، ( 1383 )، تاریخ پیش از اسلام، تهران: سخن.
  42. -الثعالبی، إبو منصور عبد الملک بن محمد، (ب یتا)، الإعجاز و الإیجاز، تحقیق: محمد ابراهیم
  43. سلیم، قاهره: مکتبة القرآن.
  44. -، ( 1963 )، تاریخ غرر السیرالمعروف بکتاب غرر أخبار ملوک الفرس و
  45. سیرهم، طهران: مکتبة الأسدی.
  46. -.، ( 2003 )، التمثیل و المحاضره، تحقیق و شرح و فهرسه قصی الحسین،
  47. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
  48. - .، ( 1403 ق)، یتیمة الدهر فی محاسن أهل العصر ، شرح و تحقیق: مفید
  49. محمد قمیحه، بیروت: دار الکتب العلمیه.
  50. -حافظ، شمس الدین محمد، ( 1381 )، دیوان حافظ براساس نسخه قزوینی و خانلری، گردآورنده:
  51. حسینعلی یوسفی، تهران: روزگار.
  52. -الحصری القیروانی، أبو اسحاق إبراهیم بن علی، ( 1421 ق/ 2001 )، زهرالآداب و ثمر الألباب .
  53. قدم له و ضبطه و شرحه و وضع فهارسه: الدکتور صلاح الدین الهواری، بیروت: المکتبة
  54. العصریة.
  55. -الحموی الرومی، یاقوت، ( 1993 )، معجم الادباء إرشاد الأریب إلی معرفة الأدیب ، تحقیق:
  56. إحسان عباس، بیروت: دار الغرب الإسلامی.
  57. -حمیدی، محمد بن فتوح حمیدی، ( 1429 ق)، جذوة المقتبس فی تاریخ علماء الأندلس، حققّه و
  58. علق علیه بشّار عواد معروف، محمد بشّارعواد، تونس: دار الغرب الإسلامی.
  59. - دهخدا، علی اکبر، ( 1370 )، امثال و حکم، تهران: چاپخانه سپهر.
  60. - ذهبی، شهاب الدین، ( 1417 ق/ 1996 )، سیراعلام النبلاء، حققه و ضبط نصه و علق علیه: بشار
  61. عواد معروف، المؤسسه رسالة.
  62. -راغب اصفهانی، حسین بن محمد، ( 1420 ق)، محاضرات الأدباء و محاورات الشعراء و البلغاء ،
  63. تحقیق عمر فاروق طباع، بیروت: دار ارقم بن أبی الارقم.
  64. م. - 2ق/ 9 - -زاهدف، نظام الدین، ( 1380 )، دوره عربی زبانی در ادبیات فارسی سده ه ای 3
  65. مترجم: پروین منزوی، زیر نظر: ر. هادی زاده، تهران: دشتستان.
  66. -زمخشری، محمود بن عمر، ( 1412 ق/ 1992 )، ربیع الأبرار و نصوص الأخبار ، تحقیق عبد
  67. الامیر مهنا، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.