استعمار و شیوههای مبارزه شعری علیه آن در عصر نهضت عرب

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه شهید بهشتی تهران

چکیده

بحث استعمار یکی از مضامین اصلی شعر عرب در عصر نهضت یعنی نیمه دوم قرن نوزدهم و نیمهاول قرن بیستم است. در شعر این دوره میتوان از غرب چهرهای دوگانه و متعارض دید. از طرفی الگویپیشرفت های علمی و صنعتی و دموکراسی است و از طرف دیگر استعمارگری ظالم و مستبد . زمانی کهغرب از لحاظ علمی و تمدنی مورد بحث است شاعران آن را میستایند و به تقلید از آن تشویق م یکنندولی زمانی که از غرب به عنوان استعمارگر بحث میکنند با شیوه های مختلف به مبارزه با آن برمیخیزند .در این مقاله به شیوه توصیفی تاریخی و بر اساس تحلیل محتوای شعر این دوره سعی شده تا چه رهدوگانه غرب به ویژه سیمای استعمارگری آن از منظر شاعران نشان داده شود. این تحقیق به دنبال پاسخبه این پرسش است که شاعران عصر نهضت چه تصوری از استعمار غرب دارند و چگونه و با چهشیوههایی و تا چه اندازه در شعرشان به آن پرداختهاند؟ از آن جا که شاعران این عصر، مصلحان سیاسی اجتماعی هستند تلاش میکنند تا با ابزار شعر و تکیه بر آموزههای دینی و احساسات میهنی، مردم را بهاتحاد در برابر استعمار و مبارزه با آن دعوت و برنامه های استعمار را برای مردم بیان کنند. تعدد کشورهایعربی و تکثر شعرای این دوره باعث شده تا فقط به شاعران بزرگ و مشهور استناد شود . از جمله اینشاعران میتوان به احمد شوقی و حافظ ابراهیم از مصر، جمیل صدقی زهاوی و معروف رصافی از عراق وخلیل مطران از شام اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها


  1. - آشوری، داریوش، ( 1358 )، فرهنگ سیاسی، تهران: نشر مرواید.
  2. - آنطونیوس، جرج، ( 1969 )، یقظة العرب، ترجمه ناصرالدین الأسد و احسان عباس، بیروت :
  3. دارالعلم للملایین.
  4. - ابن منظور، محمد، ( 1992 )، لسان العرب، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  5. المستقبل ،« دور اللغة العربیة فی تکامل الوطن العربی و وحدته » ،( - ابوالحمدیه، زکریا، ( 1987
  6. .123- العربی، بیروت: صص 86
  7. - ازکیا، مصطفی، ( 1381 )، جامعه شناسی توسعه، تهران: مؤسسه نشر کلمه.
  8. - بدوی، عبدالرحمان محمد، ( 2005 )، امام محمد عبده و القضایا الاسلامیة، دارالکتب.
  9. (69/6) پژوهشنامۀ نقد ادب عربی شمارة 11
  10. استعمار و شیوههای مبارزه شعری علیه آن در عصر نهضت عرب 119
  11. - بیرو، آلن، ( 1375 )، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر ساروخانی، تهران: انتشارات کیهان.
  12. - حافظ ابراهیم، ( 2001 )، دیوان، به اهتمام غرید الشیخ، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
  13. - حصری، ساطع، ( 1961 )، حول القومیة العربیة، بیروت: دارالعلم للملایین.
  14. - حضرتی، حسن، ( 1389 )، مشروطه عثمانی، تهران: پژوهشگاه تاریخ اسلام.
  15. - خلیل، ابراهیم، ( 2011 )، مدخل لدراسة الشعر العربی الحدیث، عمان: دارالمسیرة.
  16. - رصافی، معروف، ( 2009 )، دیوان، به کوشش عصام عبدالفتاح، قاهر ة: جزیر ة الورد للنشر و
  17. التوزیع.
  18. - زهاوی، جمیل صدقی، ( 2004 )، دیوان، شرح و تقدیم انطوان القوال، بیروت: دارالفکر العربی.
  19. - شراد، شلتاغ عبود، ( 1998 )، تطور الشعر العربی الحدیث، عمان: دارالمجدولای.
  20. - شوقی، احمد، ( 1998 )، دیوان ، شرح و تقدیم علی العس یلی، بیروت: مؤسس ة الأعلمی
  21. للمطبوعات.
  22. - ضیف، شوقی، ( 2008 )، الادب العربی المعاصر فی مصر، قاهره: دارالمعارف.
  23. - عمر، عمر عبدالعزیز، ( 1990 )، دراسات فی تاریخ العرب الجدیث و المعاصر، بیروت: دارالنهضة
  24. العربیة.
  25. - عنایت، حمید، ( 1363 )، سیری در اندیشه سیاس عرب، تهران: چاپخانه سپهر.
  26. - قدوره، زاهیه، ( 1984 )، تاریخ العرب الحدیث، بیروت: دارالنهضه العربیه.
  27. - گیپ، هامیلتون، ( 1371 )، ادبیات نوین عرب، ترجمه یعقوب آژند، تهران: انتشارات اطلاعات.
  28. - لوتسکی، ولادیمیر باراسوویچ، ( 1379 )، تاریخ جدید کشورهای عربی ، ترجمه رفیع رفیعی ،
  29. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  30. - مطران، خلیل، ( 2010 )، دیوان، تحقیق سمیرا ابراهیم بسیونی، مکتبة جزیرة الورد.
  31. - موثقی، سیداحمد، ( 1374 )، جنبش های اسلامی معاصر، تهران: انتشارات سمت