مناسبات و کارکردهای قدرت در رمان «اجنحة الفراشة» از محمد سلماوی (بر اساس الگوی کنشی گرماس و نظریه گفتمان میشل فوکو)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه شهید چمران اهواز

2 آموزش و پرورش

چکیده

تحلیل گفتمان، گرایشی بین رشته‌ای در مجموعۀ دانشهای علوم انسانی و علوم اجتماعی است که از اواسط دهۀ 1960م تا 1970م، ظهور کرده است. این اصطلاح را نخستین بار زلیگ هریس به کار گرفته و بر انواع مختلفی از روایی، قدرت و انتقادی اطلاق می‌شود. در تحلیل گفتمان تولید یا تقویت یک ایدئولوژی خاص، بررسی سطوح بالاتر جمله، نگاه علمی و کاربردی به متون، قدرت و غیر آن مورد نظر است.این پژوهش بر مبنای تحلیل گفتمان روایی بر اساس الگوی کنشی و مربع معناشناختی گرماس ونظریه تحلیل گفتمان قدرت میشل فوکو تدوین شده است. بر این اساس ابتدا با توجه به الگوی کنشی گرماس، ساختار داستان و ارتباط بین ساختار و متن بررسی و تبیین شد و سیر تحول در فرآیند داستان بر این اساس تبیین و مربع معناشناختی آن تدوین شد و سپس با توجه به نظریه گفتمانی فوکو موضوع قدرت و بررسی ارتباطات ساختاری و کلامی آن در متن تبیین شد. نتایج حاکی از آن است که نویسنده بر مبنای ساختار و پیرنگی دقیق سیر تحول در داستان را به اشکال متنوعی بیان کرده و سیر فعالیت کنشگران با توجه به اهداف پیش روی آنها مشخص شده است. در سیر فعالیت کنشگران و مسیر تحول آنها از یک سو و مربع معنایی رمان از سوی دیگر قدرت نقشی اساسی دارد. در این رمان همچنین نویسنده به مناسبات قدرت، قدرت و مردم و ارتباطات بین آنها، نقش قدرت بر مردم و کنترل آنها پرداخته و با متنی انتقادی بر علیه قدرت حاکم بر مصر به پا خواسته و با محکوم کردن نگاهی قدرتمندانه به مردم عادی و مشکلاتشان از آنها دفاع کرده است.

عنوان مقاله [English]

Relations and functions of power in AjnehateAlfarashat by Mohammad Salmavi (on the basis of J. Gremas' Active pattern and Michel Foucault's discourse.)

نویسندگان [English]

  • Kheyriyeh Echresh 1
  • Hasan Dadkhah tehrani 1
  • Sadegh Sayyahi 1
  • Ali Edalati Nasab 2
1 Assistant professor Departman of Arabic language and literature, Shahid Chamran University, Ahwaz
2 phd Departman of Arabic language and literature, Shahid Chamran University, Ahwaz
چکیده [English]

Critical Discourse analysis is a new definition of discourse analysis its an important branch of discourse analysis. This approach emphasizes the need for a more comprehensive analysis of discourse Among the interesting aspects of critical discourse are producing or strengthening an ideology, understanding texts in their wider context, and using pragmatic and scientific approach to the text analysis. because analysis of new contexts especially novel have an important role in cultural and social evolution in contemporary world, analysis of contexts in this basic is necessary in contemporary literature.This study codified on the basis of validity discourse analysis, active pattern, Gremas' semantic square, and Michel Foucault's discourse analysis theory of power. So on the basis of Gremas' active pattern, the structure of the novel and the relationship between the structure and content investigated. Then changeability in the novel process and its semantic square codified. The results showed that the researcher has stated the changeability in the novel on the basis of exact structure and a plot in different ways and the work of activists has been defined as for the aims specified. In this study, the researcher considered the power relations, power and people, and the relationship between them, the role of power in the sexuality problem and its control. The researcher also arise against the Egyptian governor with the critical content and defended women and their gender by condemning the authority view of sexuality problem.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Discourse- Validity Discourse-Gremas- Michel Foucault-Ajnahatulfarashat- Mohammad Salmavi
آقا گل زاده، فردوس،(1385)، تحلیل گفتمان انتقادی، چاپ اول، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
اخوت، احمد(1371)؛ دستور زبان داستان، اصفهان: فردا.
بارت، رولان(1387)؛ درآمدی بر تحلیل ساختاری روایت‌ها، ترجمۀ محمد راغب، چاپ اول، تهران، فرهنگ صبا.
برسلر، چالز(1386)؛ درآمدی بر نظریه‌ها و روش‌های نقد ادبی، ترجمۀ مصطفی عابدینی فرد، تهران: نیلوفر.
بهرام پور، شعبانعلی،(1379)، «درآمدی بر تحلیل گفتمان»، مجموعه مقالات گفتمان و تحلیل گفتمانی، به اهتمام محمد رضا تاجیک، چاپ اول، تهران، فرهنگ گفتمان.
دریفوس هیوبرت، پل رابینو(1376)؛ میشل فوکو فراسوى ساختگرایى و هرمنوتیک، ترجمه حسین بشیریه، تهران: نشر نى.
سالم محمد الامین الطلبة، محمد(2008)؛ مستویات اللغة فی السرد العربی المعاصر؛ ط.1، بیروت مؤسسة الانتشار العربی.
سلماوی، محمد،(2012)، اجنحة الفراشة، ط 4، القاهرة، الدار المصریة اللبنانیة.
شعیری، حمیدرضا(1388)؛ مبانی معناشناسی نوین، تهران: سمت.
صابر عبید، محمد و البیاتی، سوسن(2007)؛ الکون الروائی / نقد: قراءة فی الملحمة الروائیة (الملهاة الفلسطینیة) لإبراهیم نصرالله، ط.1، بیروت، المؤسسة العربیة للدراسات و النشر
ضمیران، محمد(1387)؛ میشل فوکو: دانش و قدرت، تهران: هرمس.
عضدانلو، حمید،(1380)، گفتمان و جامعه، تهران، نشر نی.
عکاشة، محمود(2005)؛ لغة الخطاب السیاسی، دراسة لغویة تطبیقیة فی ضوء نظریة الاتصال، القاهرة: دارالنشر للجامعات.
فریجات،عادل(2000)؛ مرایا الروایة(دراسات تطبیقیة فی فن الروایة)، دمشق، اتحاد الکتّاب العرب
فوکو، میشل(1379)؛ مراقبت و تنبیه: تولد زندان، نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نشر نی.
فوکو، میشل(1381)؛ نیچف، تبارشناسی و تاریخ، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نی.
فولادوند، عزت الله(1376)؛ خرد در سیاست، تهران: طرح نو.
قاسمی پور،قدرت(1385):تحلیل ساختارگرایی روایت در هفت پیکر نظامی،اهواز:دانشگاه شهید چمران.
محمدی، محمد هادی و علی عباسی(1380)؛ صمد، ساختار یک اسطوره، تهران: چیستا.
مکاریک، ایرنا ریما(1385)؛ دانشنامۀ نظریه‌های ادبیِ معاصر، ترجمۀ محمد نبوی، و مهران مهاجر، چاپ دوم، تهران: آگه.
مکوئیلان، مارتین (1388)؛ گزیده‌ی مقالات روایت؛ ترجمه‌ی فتاح محمدی؛ تهران؛ چاپ اول؛ مینوی خرد.
میرصادقی، جمال،(1376)، ادبیات داستانی، چاپ سوم، تهران، انتشارات سخن.
میلز، سارة(2012)؛ الخطاب، ترجمه غریب اسکندر، چاپ اول، لبنان: دارالکتب العلمیة.
والاس، مارتین(1382)؛ نظریه‌های روایت، ترجمه محمد شهبا، تهران: هرمس.
هارلند، ریچارد (1385)؛ درآمدی تاریخی بر نظریه‌ی ادبی از افلاطون تا بارت؛ گروه ترجمه‌ی شیراز؛ چاپ دوم؛ تهران؛ چشمه.
یعقوب، ناصر(2004)؛ اللغة الشعریة و تجلیاتها فی الروایة العربیة؛ ط.1، بیروت، المؤسسة العربیة للدراسات و النشر.
یقطین، سعید(1977)؛ السرد العربی مفاهیم و تجلیات، ط.1، الرباط/ الجزائر/ بیروت، دار الأمان/ منشورات الإختلاف/ الدار العربیة للعلوم ناشرون.
یقطین، سعید(1977)؛ الکلام و الخبر(مقدمة للسرد العربی)، ط.1، بیروت، المرکز الثقافی العربی، الدار البیضاء.
((http://www.aljazeera.net/news/cultureandart/2011/2/7
http://www.youm7.com/story/0000/0/0/-/33809).
https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%8A و http://www.elcinema.com/person/(1015338