بررسی روابط بینامتنیت اسطوره‌ای در اشعار جبرا ابراهیم جبرا (با تکیه بر اسطورۀ تموز)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تهران

2 دانشگاه خوارزمی

چکیده

تأثیر و حضور اسطوره‌ها در متون را یکی از اشکال بینامتنیت می‌دانند. اسطوره ماهیتی بینامتنی دارد و الگویی تکرارشدنی تعریف می‌شود. جبرا ابراهیم جبرا، شاعر برجسته و متعهد فلسطینی، در سروده‌های خود از توان اسطوره برای بیان مسائل جهان معاصر، به‌خصوص اشغال فلسطین و سرنوشت ملتش، استفاده کرده و با فراخوانی اسطورۀ «تموز» (اسطورۀ مرگ و رستاخیز) در سروده‌های خود، با اشکال و مضامین گوناگون، به این مسئله ابعاد و معنای گسترده‌ای بخشیده است. پژوهش حاضر در پی پاسخ‌گویی به این پرسش اساسی است که جبرا چگونه اسطورۀ تموز را برای بیان معانی موردنظر خود، به‌خصوص مسئلۀ فلسطین، به‌کار می‌گیرد؟ فرضیۀ پژوهش بر این مدعا استوار است که جبرا در متن دیوان شعری خود، برای انعکاس معانی جدید و تعمیق آن، از بینامتنیت اسطوره‌ای کمک گرفته است. نگارندگان، پس از بیان مقدمه و تعریف بینامتنیت، سعی کرده‌اند در قالب این نظریه به نقدی تحلیلی ـ توصیفی بر تبیین و تفسیر روابط بینامتنی اشعار جبرا با اسطورۀ تموز بپردازند. از مهم‌ترین نتایج پژوهش حضور این اسطوره در شعر جبرا، درک مضمون «مرگ و رستاخیزِ دوباره» از اسطوره و حضور متوازی آن در متن شعر جبرا، نوآوری و نگاه جدید و بازآفرینی اسطوره، ادغام آن با اسطوره‌ها و مفاهیم تاریخی و ادبی و فرهنگی برای خلق معانی جدید و انتقال حقایق جامعه از خلال به‌کارگیری اسطوره است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Mythological Intertextual Relations in The Poems of Jabra Ibrahim Jabra (Based on the mythology of Tamoz

نویسندگان [English]

  • Ezzat Molla Ebrahimi 1
  • Soqra Rahimi 2
1 Tehran University
2 Kharazmi University
چکیده [English]

The effect and presence of myths in texts are considered as one of the forms of intertextuality. The myth is an intertextual nature and is defined as a repeating pattern .Jabra Ibrahim Jabra, a prominent Palestinian poet, has used myths to express issues of the contemporary world, especially the occupation of Palestine and the fate of his nation. And with the call of the myth of "Tomas" (myth of death and resurrection) in his poems, he has given it a wide dimension in a variety of forms and themes.The present research seeks to answer the fundamental question of how Jabra uses Tamoo's mythology to express its meanings, especially the Palestine issue? The hypothesis of the research is based on the assertion that Jabra has used the mythological intertextuality in its poetic text to reflect its new meanings and deepen it. After expressing the introduction and definition of intertextiality, the writers have attempted, in the framework of this theory, to provide a descriptive analytical critique of the explanation and interpretation of the intertextual relations of Jabra poetry with the mythology of Tamoz. One of the most important results of the research is the presence of this myth in Jabra's poetry, the understanding of the theme of "Death and Resurrection Again" of myth and its parallel presence in the text of Jabra's poetry, innovation and a new look, and the recreation of myth, combined with myths and historical, literary and cultural concepts for Creating new meanings and transferring the truth of society through the use of myth.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Intertextuality- Mythologyof Tamoz- Jabra- Palestine
  1. - آلن، گراهام، (1385)، بینامتنیت، ترجمه پیام یزدانجو، تهران، نشر مرکز.
  2. - آنجلینو، مارک، (1987)، فی الخطاب النقدی، ترجمه احمد مدینی، بغداد، دارالشؤون الثقافة العامة.
  3. - ایفسلن، برنارد، (1997)، میثولوجیا و الابطال و الآلهة و الوحوش، مترجم حنّا عبود، دمشق، وزارة الثقافة.
  4. - بارت، رولان، ( 1988)، نظریة النص، ترجمه محمد خیر بقاعی، بیروت، منشورات العرب والفکر العربی والعالمی، چاپ سوم.
  5. - بلاطه، عیسی، (2005)، "جبرا وحرکة الریادة الشعریة العربیة النظریة والمنجزات"، مجله الحضارة الاسلامیة، شماره 16، سال 8، صص71-98.
  6. - بنیس، محمد، (1985)، حداثة السؤال، بیروت، دار التنویر للطباعة والنشر.
  7. - تودروف، تزفتان، (1996)، میخائیل باخیتن المبدأ الحواری، ترجمه فخری صالح، بیروت، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر، چاپ دوم.
  8. - جبرا، ابراهیم جبرا، (1990)، المجموعات الشعریة، بیروت، ریاض الریس للکتب والنشر.
  9. - جبرا ، ابراهیم جبرا، (1992)، معایشة النمرة وأوراق أخری، بیروت، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر.
  10. - حلبی، أحمد طعمه، (2007)، "أشکال التناص الأسطوری البیاتی نموذجا"، مجلة الموقف الأدبی، دمشق، اتحاد الکتاب العرب، شماره 430.
  11. - حموده، ماجد، (1992)، النقد العربی الفلسطینی فی الشتات، دمشق، مؤسسة عیبال للدراسات والنشر.
  12. - راغب، نبیل، (2003)، مؤسسة النظریات الادبیة، قاهرة، الشرکة المصریة العالمیة للنشر.
  13. - رزوق، اسعد، (1959)، "الاسطورة فی الشعر المعاصر: الشعراء التموزیون"، بیروت، مجله الآفاق.
  14. - السیاب، بدر شاکر، (1971)، دیوان، بیروت، دار العودة.
  15. - عبدالفتاح، ابراهیم، (2013)، "التناص فی الثقافة العربیة المعاصرة دراسة تأصیلة فی بیلوجرافیا المصطلح"، مجلة الحجاز العالمیة المحکمة للدراسات الاسلامیة والعربیة، شماره 5.
  16. - عرب، عباس، (1383)، أدونیس در عرصه شعر و نقد معاصر عرب، مشهد، دانشگاه فردوسی.
  17. - عزام، محمد، (2001)، النص الغائب: تجلیات التناص فی الشعر العربی، بیروت ، منشورات اتحاد الکتاب العرب.
  18. - فریز، جمیز ( 1982)، أدونیس أو تموز، ترجمه جبرا ابراهیم جبرا، بیروت، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر، چاپ سوم.
  19. - قاسم، سیزا، (1982)، "المفارقة فی القص العربی"، مجلة الفصول، جلد 2، شماره2.
  20. - ماضی، شکری عزیز، (2005)، فی نظریة الأدب، بیروت، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر.
  21. - مفتاح، محمد، (1992)، تحلیل الخطاب الشعری استراتیجیة التناص، بیروت، المرکز العربی الثقافی العربی، چاپ سوم.
  22. - نامور مطلق، بهمن، (1390)، درآمدی بر بینامتنیت: نظریه‌ها و کاربردها، تهران، نشر سخن.
  23. - یاحقّی، محمد جعفر (1391): فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیات فارسی، تهران، انتشارات فرهنگ معاصر، چاپ چهارم.