مطالعه‌ی حوزه‌ی معنایی «صَدَّ» و معناشناسی درزمانی و همزمانی «صدید» در قرآن کریم

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی

2 دانشجوی مقطع دکتری زبان و ادبیات عربی

چکیده

یکی از مقوله­های کلیدی در دانش معنی­شناسی جهت تعیین معنای دقیق واژگان، مطالعه­ی حوزه­­های معنایی است. از این روش می­توان برای فهم بهتر قرآن کریم بهره برد. این پژوهش با روش تحلیلی و توصیفی واژگان همنشین «صَدّ» و با هدف تبیین حوزه­ی معنایی «صَدَّ» و معناشناسی درزمانی و همزمانی واژه­ی «صدید» در قرآن کریم انجام شده و در پی پاسخ به این سؤالات است: 1- واژه­ی «صدّ» با کدام حوزه­های معنایی ارتباط دارد؟ 2-کدام یک از واژگان مجاور«صد» در تعیین حوزه­ی معنایی آن نقش برجسته­تری ایفا می­نماید؟ 3-کدام واژگان همنشین در تبیین معنای «صدید» نقش قابل ملاحظه­ای دارند؟ با تحلیل واژگان همنشین مشخص شد که واژه­ی «صَدَّ» به حوزه­ی معنایی کفر، ظلم، نفاق، فسق و ضلالت تعلق و با آن­ها تعامل و رابطه­ ی معنایی دارد.کافران، منافقان و ظالمان به عنوان همنشین­های فاعلی، نقشی تعیین کننده در تبیین حوزه­ی معنایی «صَدَّ» ایفا می­کنند.کفر از میان این واژگان به عنوان همنشین تقدمی، نقش چشمگیرتری دارد. این پژوهش علاوه بر تعیین حوزه­ی معنایی «صدَّ» به معناشناسی درزمانی و همزمانی واژه­ی «صدید» مشتق از ماده­ی«صَدَّ» در قرآن کریم نیز پرداخته است. بررسی واژگان همنشین و جانشین صدید نشان داد که کلمه­ی «صدید» در سطح روابط همنشینی با کلمات خَابَ، جبّار، عنید، یُسقَی، ماء، یَتَجَرَّعُ و یأتی و در سطح روابط جانشینی با واژگان حمیم و غسّاق ارتباط معنایی دارد. با تحلیل همنشین­ها و جانشین­های «صدید» نیز مشخص شد که صدید ارتباط عمیقی با حوزه­های معنایی کفر، عذاب و جهنم دارد. 

عنوان مقاله [English]

The Study of semantic field of "sad" and the diachronic and synchronic semantics of "SADID" in the Holy Quran

چکیده [English]

the study of semantic fields. This method can be used to better understand the Holy Quran. This analytical and descriptive study, collocations, "sad" and with the aim of explaining semantic field "sad" and semantics diachronic and synchronic semantics Keywords "Sadid" carried out in the Holy Quran and seeks to answer the following questions: (1) Keywords "sad" meaning associated with each constituency? 2. Which of adjacent words "sad" prominent role to play in determining the meaning semantics? 3. Which collocations in explaining the meaning of "sadid" considerable role there? Keywords analysis of collocations, it became clear that "sad" to semantics sense of disbelief, oppression, hypocrisy, debauchery and perdition of belonging and interaction and relationships with them mean. Disbelievers, hypocrites and oppressors as an agent Companion a decisive play role in semantic field "sad".

atheism of those words as a Companion of priority, are more salient role. This study is to determine the semantic field "sad" to semantics diachronic and synchronic Keywords "Sadid" derived from the material "hundred" in the Holy Quran as well. Companion and substituting the words "Sadid" showed that Klmh‌Y "Sadid" in the relations associate with words “khaba”,”jabar”,”aneed”, “yosgha” “Water”, “yatagara” and an extremely large mandate in succession relations with “Hamim” words and “Ghsaq” communication means. Companion and successor of "Sadid" also became clear that “sadid” deep connection with the semantic areas of blasphemy, the punishment is hell.

کلیدواژه‌ها [English]

  • “semantic field- “Sad”"Sadid"- diachronic- synchronic”
  1. - القرآن الکریم، مترجم: محمد مهدی فولادوند، تهران: دار القرآن الکریم، 1376ش.
  2. - نهج البلاغه، ترجمه: محمد دشتی، چاپ سوم، مشهد: به نشر، 1382ش.
  3. - ابن سیده، علی بن اسماعیل، المحکم و المحیط الأعظم، الطبعة الاولی، بیروت: دار الکتب العلمیة، 2000م.
  4. - ابن الطفیل، عامر، الدیوان، بیروت: دار صادر، 1979م.
  5. - ابن عاشور، محمد بن طاهر، التحریر و التنویر، الدار التونسیة للنشر، بی‌تا.
  6. - ابن فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1422ه.
  7. - ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1419 ه.
  8. - ایزوتسو، توشیهیکو، خدا و انسان در قرآن، ترجمه: احمد آرام، چاپ نهم، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1393ش.
  9. - بلخی، مقاتل بن سلیمان، الوجوه و النظائر فی القرآن العظیم، الطبعة الاولی، دبی: مرکز جمعه الماجد للثقافة و التراث، 2006م.
  10. - پالمر، فرانک ر، نگاهی تازه به معنی شناسی، ترجمه: کورش صفوی، چاپ ششم، تهران: نشر مرکز، 1391ش.
  11. - جوهری، ابونصر اسماعیل، تاج اللغة و صحاح العربیة، القاهره: دار الحدیث، 2009م.
  12. - دهقانپور، علیرضا و ژیلا بخشی، معناشناسی احسان در قرآن، پژوهشنامه‌ی معارف قرآنی، ش17، 1393 ش.
  13. - ذبیانی، نابغه، الدیوان، بیروت: دار صادر، 1963م.
  14. - راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دار العلم و الدار الشامیة، 1412ق.
  15. - روبینز،آر، اچ، تاریخ مختصر زبان شناسی، ترجمه: محمد علی حق شناس، تهران: نشر مرکز، 1384ش.
  16. - زبیدی، محمد مرتضی، تاج العروس فی شرح القاموس،کویت: التراث العربی، 1994م.
  17. - زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، الطبعة الثالثة، بیروت:دار المعرفة، 2009م.
  18. - سامرائی، فاضل صالح، لمسات بیانیة فی نصوص من التنزیل، الطبعة الثالثة، عمان: دار عمار للنشر، 2003م.
  19. - صابونی، محمد علی، صفوة التفاسیر، الطبعة الرابعة، بیروت: دار القرآن الکریم، 1981م.
  20. - صادقی، هادی و شعبان نصرتی، الگوی تفکر قرآنی بر اساس معناشناسی همزمانی، فصلنامه‌ی علمی – پژوهشی ذهن، ش48، 1390ش.
  21. - صالح، صبحی، مباحث فی علوم القرآن، الطبعة العاشرة، بیروت: دار الملایین، 1977م.
  22. - صفوی،کوروش، درآمدی بر معنا شناسی، چاپ پنجم، تهران: سوره مهر، 1392ش.
  23. - طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری جامع البیان عن تأویل آی القرآن، الطبعة الاولی، القاهره: دار هجر، 2001م.
  24. - عامری، لبید بن ربیعه، الدیوان، الطبعة الاولی، بیروت: دار الکتاب العربی، 1993م.
  25. - عبسی، عنترة بن شداد، الدیوان، بیروت: مطبعة الآداب، 1893م.
  26. - عسکری، ابوهلال، الفروق اللغویة، القاهره: دار العلم و الثقافة، بی‌تا.
  27. - عسکری، ابو هلال، الوجوه و النظائر، الطبعة الاولی، القاهره: مکتبة الثقافة الدینیة،2007م.
  28. - فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، بیروت: دار الکتب العلمیة، 2003م.
  29. - فیروزآبادی، مجد الدین، القاموس المحیط، قاهره: دار الحدیث، 2008م.
  30. - قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران: دار الکتب الاسلامیة، 1307ش.
  31. - قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، الطبعة الاولی، بیروت: مؤسسة دار الرسالة، 2006م.
  32. - کندی، امرؤالقیس بن حجر،الدیوان، الطبعة الخامسة، بیروت: دار الکتب العلمیة، 2004م.
  33. - گیررتس، دیرک، نظریه‌های معناشناسی واژگانی، مترجم: کورش صفوی، چاپ اول، تهران: انتشارات علمی، 1393ش.
  34. - مختار عمر، احمد، علم الدلالة، الطبعة الخامسة، القاهرة: عالم الکتب، 1998م.
  35. - مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه، 1360ش.
  36. - مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الاسلامیة، 1374ش.