مبانی روان شناختی آفرینش ادبی از نگاه عزالدین اسماعیل

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو

2 استاد گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

عزالدین اسماعیل از جمله ناقدانی است که با رویکرد  روان­شناختی در نقد ادبی معاصر عرب شناخته می­شود و از جایگاه ویژه­ای برخوردار است. مهم­ترین اثر وی در این زمینه کتاب "التفسیر النفسی للأدب"  است. مطالعات او در سه حوزه­­ی تحلیل اثر ادبی، تحلیل شخصیت هنرمند و بررسی فرآیند ابداع اثر ادبی صورت گرفته است. از آنجا که امروزه مبانی روان­شناختی موثر در فرآیند خلاقیت ادبی و همچنین تحلیل روان­کاوانۀ شخصیت ادیب، در مطالعات نقد ادبی اهمیت ویژه­ای دارد، بررسی دیدگاه­های عزالدین اسماعیل به­عنوان ناقد و ادیبی صاحب­نظر در این خصوص ضروری می­نماید. به­این منظور این پژوهش کوشیده است تا با روش توصیفی-تحلیلی، دیدگاه­های عزالدین اسماعیل را در این زمینه بررسی کند و به این سوال پاسخ دهد که از نظر عزالدین اسماعیل، محرک­های روانی تا چه حد در خلاقیت ادبی تاثیرگذارند؟ و تحلیل روان­کاوانه­ی شخصیت­ ادبی از نظر وی چه فوایدی در بر دارد؟ نتیجه این پژوهش نشان داد که وی با استفاده از علم روان­شناسی در نقد آثار ادبی به این باور رسیده است که برخی از محرک­های روانی همچون: نِوروز، خودشیفتگی، نبوغ، جنون، خیال و ... تا حدی در خلق اثر ادبی مؤثرند و از دیدگاه او، تحلیل شخصیت ادیب، به فهم اثر ادبی کمک می­کند، به­طوری که مثلا، با تحلیل روان­کاوانه­ی شخصیت شاعران قدیم عرب، می­توان به برخی از عوامل ضعف نوع ادبی نمایشنامه در ادبیات قدیم عربی پی ­برد.

عنوان مقاله [English]

The Psychological Foundations of Literary Creation from the View of Ezuddin Ismail

نویسندگان [English]

  • davoud shirvani 1
  • Hojjat Rasouli 2
1 student
2 Professor of Arabic Language and Literature
چکیده [English]

Ezeddin Ismael is one of the critics who is known to be a psychologist in contemporary Arabic literary criticism and has a special place. His most important work in this field is the book "al-tafsir al-nafsi leladab". His studies have been conducted in three domains: literary analysis, artist's personality analysis, and the study of the process of inventing literary work. Since today the effective psychological foundations of the literary creativity process as well as the psychoanalytic analysis of literary personality are especially important in literary criticism studies, it is necessary to study the views Ezeddin Ismael as an authoritative and authoritative thinker in this regard. Therefore, this research has tried to investigate the views of Ezeddin Ismael in a descriptive-analytical way and Answering this question, to what extent do psychostimulants affect literary creativity in the context Ezeddin Ismael? What does the psychoanalytic analysis of literary person have in his view?. The result of this study showed that using psychology, in the critique of literary works, he has come to believe that some of the psychological stimuli such as: Nervous disease, narcissism, intelligence, Imagination, ingenuity, and ... to some extent contribute to the creation of literary works, and, in his opinion, the analysis of the character of Adib contributes to the understanding of literary work, as By analyzing the psychoanalysis of the character of the ancient Arab poets, some of the weaknesses of the literary type of drama in ancient Arabic literature can be found.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ezeddin Ismael- psychological analysis- creativity- literary work- literary character
اسماعیل. عزالدین.(1978م). الأدب و فنونه، ط7، دار لفکر العربی.
ـــــــــــــــــ(1967م). التفسیر النفسی للأدب، ط1، بیروت: دارالعودة.
ــــــــــــــــ(1972م). روح العصر، ط1، بیروت: دار الرائد العربی.
ــــــــــــــــ(2007م). الشعر العربی المعاصر: قضایاه و ظواهره الفنیة و المعنویة، القاهرة: المکتبة الأکادیمیة.
ــــــــــــــــ(بی‌تا). الفن و الإنسان. القاهرة.
ــــــــــــــــ(1980). قضایا الإنسان فی الأدب المسرحی المعاصر، القاهرة، دار الفکر العربی.
پاینده. حسین (1382). گفتمان نقد یا مقالاتی در نقد ادبی، تهران: نشر روزگار.
حنورة. مصری عبدالحمید(1979م) .الاسس النفسیة للإبداع فی الروایة، القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
ــــــــــــــــــــــ(1980م). الاسس النفسیة للإبداع فی المسرحیة، القاهرة: دارالمعارف.
خلیل، احمد خلیل(1997م). معجم المصطلحات النفسیة-الاجتماعیة، ط1، بیروت، دار الفکر اللبنانی.
دیچز. دیوید(1379ه ش). شیوه‌های نقد ادبی، ترجمۀ: محمد تقی صدقیانی و غلامحسین یوسفی، چ 5، تهران: انتشارات علمی.
زکی. احمد کمال(1972م). النقد الأدبی الحدیث أصوله و اتجاهاته، القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
سویف. مصطفی(1969م). الأسس النفسیة للإبداع الفنیّ فی الشعر خاصة، دارالمعارف.
شوقی، احمد(1998م). دیوان احمد شوقی(الشوقیات)، شرحه و ضبطه و قدم له:علی العسلی، بیروت: موسسة الأعلمی للمطبوعات.
صنعتی. محمد(1380). تحلیل‌های روان‌شناختی در هنر و ادبیات، تهران: مرکز.
ضیف. شوقی( بی‌تا). العصر العباسی الثانی، ط12، القاهرة: دار المعارف.
عبدالحمید. شاکر(1992م). الأسس النفسیة للإبداع الأدبی(فی القصة القصیرة خاصة)، الهیئة المصریة العامة الکتاب.
عبدالمطلب. محمد(2007م). عزالدین اسماعیل، المجلس الأعلی للثقافة.
المختاری. زین الدین(1998م). المدخل إلی نظریة النقد النفسی سیکولوجیة الصورة الشعریة فی نقد العقاد نموذجاً، دمشق: منشورات إتحاد الکتاب العرب.
موللی. کرامت(1392). مبانی روانکاوی فروید-لکان، چاپ هشتم. تهران: نشر نی.
نویل. جان بلامان(1996م). التحلیل النفسی و الأدب، ترجمه عبدالوهاب ترّو، بیروت، لبنان، منشورات عویدات.
ولک. رنه و وران. آوستن (1373). نظریه ادبیات، مترجم: ضیاء موحد و پرویز مهاجر. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
هال. ورنن(1913م). تاریخچۀ نقد ادبی، ترجمه هادی آقاجانی و دیگران(1379ه ش)، تهران: رهنما.
مجلات:
ادل. لئون(1374 ه.ش). ادبیات و روان‌شناسی، بهروز عزبدفتری، تهران: مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تربیت معلم، سال دوم شماره 6، 7، 8.
ــــــــ(1373 ه.ش). ادبیات و زبانها. ترجمۀ: عزبدفتری، بهروز، پاییز، شماره 6 و 7 و8 از(192-165)
اسماعیل. عزالدین(1981م). عاشق الحکمة حکیم العشق، فصول، م 2، ص: 50-37
فرزام‌پور، علی اکبر(1354). خودستایی شاعران، مجله یغما. شهریور 1354 - شماره 324 ‏(صص 377 تا 374)
پایان‌نامه‌ها:
ملا. خدیجه(1391 هـ ش). پایان‌نامه کارشناسی ارشد. عزالدین اسماعیل ناقداً، دانشگاه تربیت مدرس.
منابع انگلیسی:
Guilfords, j. p.Factorial angle to psychology, Psychol, rew. 1971, 68, 1-20-
-Barron, F. Creative Person and Creative Process, New York: Holt, Rinhart Winston, 1969.